Yurt Dışından Miras İşlemleri: Veraset, Tapu ve Vergi

Almanya'da, Hollanda'da ya da başka bir ülkede yaşarken Türkiye'deki anne veya babanızı kaybettiğinizde, yasın yanında bir dizi resmi işlemle karşılaşırsınız: veraset ilamı, tapuda intikal, banka hesapları ve vergi beyannamesi. Yurt dışından miras işlemleri doğru sırayla ve doğru belgelerle yürütüldüğünde, çoğu adım Türkiye'ye gelmeden tamamlanabilir.

Bu yazıda gurbette yaşayan bir mirasçının izlemesi gereken yolu, kanuni süreleri ve sık yapılan hataları sırasıyla ele alıyoruz. Süreler kişisel durumunuza göre değişebildiğinden her adımda hangi kuralın uygulandığını ayrıca belirtiyoruz.

Türkiye'deki mirasa hangi hukuk uygulanır?

Miras, ölen kişinin milli hukukuna tabidir; Türkiye'de bulunan taşınmazlar hakkında ise her durumda Türk hukuku uygulanır (Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun, MÖHUK m.20). Yani Türk vatandaşı olan anne veya babanızın Türkiye'deki evi ya da tarlası, siz nerede yaşarsanız yaşayın Türk Medeni Kanununa göre paylaşılır. Almanya'da yaşayan ailelerde 1929 tarihli Türk-Alman Tereke Anlaşması da dikkate alınır: bu anlaşmaya göre taşınır mallarda mirasbırakanın ölüm anında vatandaşı olduğu devletin, taşınmazlarda taşınmazın bulunduğu ülkenin hukuku uygulanır (§ 14).

Doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izniyle vatandaşlıktan ayrılan Mavi Kart sahipleri ve üçüncü dereceye kadar altsoyları, kanunda sayılan istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan aynen yararlanır (5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m.28). Mirasçılık hakkı bu istisnalar arasında değildir.

Vekaletname konsolosluktan mı, yabancı noterden mi alınmalı?

Türkiye'deki işlemleri sizin adınıza yürütecek kişi için bir vekaletname gerekir. Tapuda işlem yapılmasını gerektiren vekaletnameler ile miras taksim sözleşmesi, Noterlik Kanununun 89. maddesine göre düzenleme şeklinde yapılır. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün 2015/5 sayılı Genelgesine göre yabancı bir noterde hazırlanan vekaletname ancak düzenleme şeklinde yapılmışsa, vekalet verenin fotoğrafını taşıyorsa ve apostil şerhi bulunuyorsa, Türkçe tercümesiyle birlikte tapu işlemlerinde kullanılabilir. Pek çok yabancı noter işlemi bu şartları karşılamadığından ve bazı Türk dış temsilcilikleri tapuya ilişkin vekaletnamelerin apostilli olsa bile yabancı makamlar önünde düzenlenmesini geçerli saymadığını açıkladığından, bu vekaletnameyi Türk konsolosluğunda düzenletmek en güvenli yoldur.

Konsolosluktaki noterlik işlemleri için konsolosluk.gov.tr üzerinden randevu alınır ve şahsen başvurulur. Örneğin Paris Başkonsolosluğu vekaletname için T.C. kimlik kartı (vatandaşlıktan izinle çıkanlar için Mavi Kart), son altı ayda çekilmiş vesikalık fotoğraf, vekilin kimlik bilgileri ve tapuda işlem görecek vekaletnamelerde varsa tapu bilgilerini istemektedir. İstenen belgeler temsilciliğe göre değişebildiğinden randevudan önce ilgili konsolosluğun sayfasını kontrol edin.

Yurt dışından miras işlemleri adım adım nasıl yürütülür?

Veraset ve intikal vergisi beyannamesi ne zaman verilir?

Beyanname süresi, ölümün nerede gerçekleştiğine ve mirasçının nerede bulunduğuna göre değişir (7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m.9). Aynı ailede Türkiye'de yaşayan kardeşiniz ile sizin süreniz farklı olabilir.

Gelir İdaresi Başkanlığının açıklamasına göre veraset yoluyla intikal eden mal istisna tutarının altında kalsa dahi beyanname verilmesi gerekir. Taşınmazlar emlak vergisi değeriyle beyan edilir (m.10). Tahakkuk eden vergi, üç yıl içinde her yıl mayıs ve kasım aylarında olmak üzere toplam altı eşit taksitte ödenir (m.19).

Sık yapılan hatalar

• Tapu işlemleri için vekaletnameyi bulunduğunuz ülkedeki bir yerel noterde, düzenleme şekli, fotoğraf ve apostil şartlarına dikkat etmeden hazırlatmak; böyle bir vekaletname tapuda reddedilebilir.
• Vergi beyannamesi süresini Türkiye'deki kardeşinizin süresiyle karıştırmak; süreler mirasçının bulunduğu yere göre farklıdır.
• Borç ihtimali varken ret süresi içinde vekilinize bankadaki parayı çektirmek; bu işlem ret hakkını düşürebilir.

Mirasçılar anlaşamazsa ne olur?

Mirasçılar anlaşırsa paylaşım yazılı bir paylaşma sözleşmesiyle yapılabilir (TMK m.676). Noterlik Kanunu miras taksim sözleşmesini düzenleme şeklinde yapılacak işlemler arasında saydığından, yurt dışındaysanız bu sözleşmeyi Türk konsolosluğunda düzenletebilirsiniz. Anlaşma sağlanamazsa her mirasçı, sulh hukuk mahkemesinden terekedeki malların aynen, olanak yoksa satış yoluyla paylaştırılmasını isteyebilir (TMK m.642). Paylaştırma ve ortaklığın giderilmesi davalarından önce arabulucuya başvurmak zorunludur (6325 sayılı Kanun m.18/B).

Mirası ret, saklı pay veya paylaşım gibi konularda genel bilgi için miras hukuku sayfamıza bakabilirsiniz. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.