Veraset İlamı Nasıl Alınır? Noter ve Sulh Hukuk Mahkemesi

Bir yakınınız vefat ettiğinde bankadaki parayı çekmek, tapuda intikal yaptırmak ya da veraset ve intikal vergisi beyannamesi vermek için önce veraset ilamı almanız gerekir. Kanundaki adı mirasçılık belgesi olan bu belge, kimlerin mirasçı olduğunu ve her birinin miras payını gösterir. Veraset ilamı nasıl alınır sorusunun cevabı, iki resmi yol arasındaki seçimdir: noter ya da sulh hukuk mahkemesi.

Türk Medeni Kanununun 598. maddesine göre yasal mirasçı olduğu belirlenenlere bu belge sulh mahkemesince veya noterlikçe verilir. Noterlere bu yetki 2011 yılında 6217 sayılı Kanunla tanınmıştır; ayrıntılar Noterlik Kanununun 71/A, 71/B ve 71/C maddelerinde düzenlenir.

Veraset ilamı nedir, ne işe yarar?

Mirasçılar, mirası mirasbırakanın ölümüyle kanun gereği kendiliğinden kazanır (TMK m.599). Mirasçılık belgesi bu durumu yaratmaz, yalnızca resmi olarak gösterir. Bu nedenle bankalar, tapu müdürlükleri, vergi daireleri ve araç devri yapan noterler işlem yapmadan önce sizden bu belgeyi ister.

Belge almak tek başına mirası kabul ettiğiniz anlamına gelmez; mirası reddetme için öngörülen üç aylık süre (TMK m.606) belge alınsa da işlemeye devam eder. Ancak ret süresi dolmadan tereke mallarını satmak, parayı çekip harcamak gibi işlemler ret hakkını düşürebilir (TMK m.610). Ölen kişinin borçlu olduğundan şüpheleniyorsanız bu ayrımı mutlaka göz önünde tutun.

Belgede miras payları nasıl gösterilir?

Mirasçılık belgesi, her mirasçının payını kesirle gösterir. Paylar Türk Medeni Kanunundaki zümre sistemine göre belirlenir: çocuklar eşit pay alır, ölen kişiden önce ölmüş bir çocuğun yerini kendi çocukları alır (TMK m.495). Sağ kalan eş, altsoyla birlikte mirasın dörtte birini, ana ve baba zümresiyle birlikte yarısını alır (TMK m.499).

Örneğin eşi ve iki çocuğu bulunan birinin mirasında eşe 1/4, çocukların her birine 3/8 pay yazılır. Belgedeki kesirler, bankadaki paranın veya tapudaki payların nasıl bölüneceğini doğrudan etkiler; bu yüzden payların doğru yazıldığını kontrol etmek önemlidir.

Veraset ilamı noterden mi, mahkemeden mi alınır?

Çoğu dosyada noter daha hızlı yoldur. Ancak kanun, noterin belge veremeyeceği durumları açıkça saymıştır: yargılamayı gerektiren haller, nüfus kayıtlarının yetersiz olması ve belgenin yabancılar tarafından talep edilmesi (Noterlik Kanunu m.71/B). İlgili yönetmeliğin 5. maddesi buna tanık dinlenmesini veya bilirkişi incelemesini gerektiren ve yabancılık unsuru taşıyan talepleri de ekler.

Adım adım: noterden veraset ilamı almak

Sık yapılan hatalar

• Ret süresi dolmadan ölen kişinin hesabındaki parayı çekip harcamak veya aracını satmak; bu işlemler mirası reddetme hakkını düşürebilir.
• Mirasçılar arasında yabancı uyruklu biri bulunduğu halde notere gitmek; noter bu durumu uygulamada çoğunlukla yabancılık unsuru saydığından belge düzenlemeyebilir ve zaman kaybedilir.
• Evlatlıkları veya ölen kişiden önce vefat etmiş bir çocuğun çocuklarını (torunları) hesaba katmamak; bu kişiler de belgede mirasçı olarak yer alır.

Sulh hukuk mahkemesine ne zaman başvurmanız gerekir?

Noterin belge veremediği her durumda yol sulh hukuk mahkemesidir. Mirasçılık belgesi verilmesi Hukuk Muhakemeleri Kanununda çekişmesiz yargı işi olarak sayılır (HMK m.382/2-c). Görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir (HMK m.383); başvuruyu yapan kişinin veya ilgililerden birinin oturduğu yerdeki mahkeme yetkilidir (HMK m.384).

Sulh hukuk yolunu gerektiren tipik durumlar şunlardır: vasiyetnameyle atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı belgesi istenmesi, mirasçılardan birinin yabancı uyruklu olması, nüfus kayıtlarında eksiklik veya çelişki bulunması ve soy bağının tanıkla ya da belgelerle ispatlanması gereken haller. Başvuru bir dilekçeyle yapılır; mahkeme nüfus kayıtlarını kendisi getirtir, gerekirse tanık dinler ve harç ile gider avansının yatırılmasını ister.

Başvuru için hangi belgeler gerekir?

Belgeyi aldıktan sonra ne yapmalısınız?

02.06.2021'den bu yana noterlikçe düzenlenen ve mirasçısı olduğunuz belgeleri e-Devlet Kapısındaki Türkiye Noterler Birliği Veraset İlamı Sorgulama hizmetinden görüntüleyebilirsiniz. Mirasçılık belgesi alındıktan sonra e-Devlet üzerinden mirasçısı olduğunuz kişinin mevduat hesabı bulunan bankaları, ayrıca adına kayıtlı taşınmazları da sorgulamak mümkündür.

• Ölen kişinin borçlu olma ihtimali varsa ölümü öğrenmenizden itibaren üç ay içinde mirası reddedip reddetmeyeceğinize karar verin (TMK m.606).
• Ölüm Türkiye'de gerçekleştiyse ve Türkiye'de yaşıyorsanız veraset ve intikal vergisi beyannamesini ölüm tarihini izleyen dört ay içinde verin (7338 sayılı Kanun m.9).
• Taşınmazlar için tapu müdürlüğünde intikal işlemi yaptırın; mirasçılar anlaşamazsa paylaşım veya ortaklığın giderilmesi gündeme gelir.

Mirasın paylaşımı, vasiyetnameye itiraz veya saklı payın korunması gibi sonraki aşamalar için miras hukuku sayfamızda genel bilgi bulabilirsiniz.