Kısa yanıt
Reddi miras, mirasçının ölümü öğrendiği tarihten itibaren üç ay içinde sulh hukuk mahkemesine sözlü veya yazılı, kayıtsız ve şartsız bir beyanla yapılır (TMK m.606, 609). Ölüm tarihinde mirasbırakanın ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır (hükmen ret, TMK m.605/2); bu durum sonradan dava veya savunma yoluyla ileri sürülebilir.
Bu yazıda
Ölen bir yakınınızın borçları mal varlığından fazlaysa, bu borçlardan kişisel olarak sorumlu tutulmamanın yolu reddi miras, yani mirasın reddidir. Türk hukukunda mirasçılar mirası ölümle birlikte kendiliğinden kazanır ve mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu olur (TMK m.599). Reddi miras bu sonucu ortadan kaldırır; ancak kısa bir süreye ve belirli bir şekle bağlıdır.
Bu yazıda, borçlu ölen bir anne, baba veya eşin mirasıyla karşılaşan kişinin sorduğu soruları sırayla ele alıyoruz: süre ne zaman başlar, başvuru nereye yapılır, reddettiğiniz pay kime geçer ve süreyi kaçırdıysanız hangi yollar kalır.
Reddi miras nedir, hangi türleri vardır?
Yasal mirasçılar da vasiyetnameyle atanmış mirasçılar da mirası reddedebilir (TMK m.605/1). Ret, mirasın tamamı için ve kayıtsız şartsız yapılır (TMK m.609). "Evi alıyorum, borçları reddediyorum" gibi şarta veya seçime bağlı bir beyan geçerli olmaz.
Kanun iki tür ret tanır. Birincisi, mirasçının mahkemeye yaptığı beyanla gerçekleşen gerçek rettir. İkincisi, ölüm tarihinde mirasbırakanın ödemeden aczinin açıkça belli olduğu veya resmen tespit edildiği hallerde kendiliğinden gerçekleşen hükmen rettir (TMK m.605/2).
| Konu | Gerçek ret | Hükmen ret |
|---|---|---|
| Dayanak | TMK m.605/1, 606, 609 | TMK m.605/2 |
| Nasıl gerçekleşir? | Sulh hukuk mahkemesine beyanla | Kanun gereği; mahkemeden tespiti istenebilir |
| Süre | Ölümü öğrenmeden itibaren üç ay | Kanunda ayrı bir süre öngörülmemiştir |
| İspat | Beyanın süresinde yapılması yeterlidir | Ölüm tarihinde terekenin borca batık olduğunun ispatı gerekir |
Reddi miras süresi ne zaman başlar, uzatılabilir mi?
Miras üç ay içinde reddedilebilir. Bu süre yasal mirasçılar için mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten başlar; mirasçı olduğunu daha sonra öğrendiğini ispat eden kişi için ise bu öğrenme tarihi esas alınır. Vasiyetnameyle atanmış mirasçılar için süre, tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği tarihten işler (TMK m.606).
- Koruma önlemi olarak terekenin yazımı yapılmışsa süre, yazımın sona erdiğinin sulh hakimince bildirilmesiyle başlar (TMK m.607).
- Başka bir mirasçının reddi sonucunda mirasçı haline gelenler için süre, bu reddi öğrendikleri tarihten başlar (TMK m.608).
- Önemli sebeplerin varlığında sulh hakimi ret süresini uzatabilir veya yeni bir süre tanıyabilir (TMK m.615).
Süre içinde mirası reddetmeyen mirasçı, mirası kayıtsız şartsız kazanmış olur (TMK m.610/1). Bu yüzden borç ihtimali varsa ilk haftalarda araştırmaya başlamak gerekir.
Reddi miras nasıl yapılır?
Reddi miras için izlenecek adımlar
Borç durumunu araştırın
Bankalar, icra daireleri ve vergi dairesi kayıtlarını araştırın. e-Devlet üzerinden mirasbırakanın taşınmazlarını mirasçı sıfatıyla sorgulayabilirsiniz; mevduat hesabı bulunan bankaları sorgulamak için ise önce mirasçılık belgesi alınmış olmalıdır. Belge almak tek başına mirası kabul anlamına gelmez. Tablo net değilse bir ay içinde sulh hakiminden terekenin resmi defterinin tutulmasını isteyebilirsiniz (TMK m.619).
Tereke mallarına dokunmayın
Ret süresi dolmadan tereke işlerine karışan, olağan yönetimi aşan işler yapan, tereke mallarını gizleyen veya kendine mal eden mirasçı mirası reddedemez (TMK m.610/2). Hesaptaki parayı çekmek veya aracı satmak bu kapsamda değerlendirilebilir.
Beyanınızı hazırlayın
Beyan sözlü olarak tutanağa geçirilebilir veya dilekçeyle yapılabilir. Dilekçede ölenin kimliği, ölüm tarihi, sizin mirasçılık bağınız ve mirası kayıtsız şartsız reddettiğiniz açıkça yazılmalıdır.
Doğru mahkemeye başvurun
Ret beyanının tespiti ve tescili bir çekişmesiz yargı işidir ve sulh hukuk mahkemesinde görülür (HMK m.382/2-c, m.383). Başvuru kural olarak mirasbırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine yapılır. Yargıtay kararlarında, HMK m.384 uyarınca ret beyanında bulunanın oturduğu yer mahkemesinin de yetkili olduğunu kabul eden görüş bulunsa da bu konuda farklı kararlar vardır; süre kaybı riskini azaltmak için son yerleşim yeri mahkemesini tercih etmek daha güvenlidir. Beyan, mirasın açıldığı yerin sulh mahkemesindeki özel kütüğe yazılır (TMK m.609).
Ret belgesini alın ve saklayın
Süresinde yapılan ret beyanı kütüğe işlendikten sonra istemeniz halinde size reddi gösteren bir belge verilir (TMK m.609). Bu belgeyi alacaklılara ve icra dairelerine karşı kullanırsınız.
Ret başvurusu için hazırlanacaklar
- Kimlik belgesiBaşvuran mirasçının kimlik kartı veya pasaportu.
- Ret dilekçesiMirası kayıtsız şartsız reddettiğinizi açıkça belirten, imzalı dilekçe; beyan duruşmada sözlü olarak da tutanağa geçirilebilir.
- Ölüm ve nüfus bilgileriÖlenin kimlik numarası ve ölüm tarihi; nüfus kayıtlarını mahkeme elektronik ortamda getirtir.
- Özel yetkili vekaletnameBaşvuruyu vekil yapacaksa, uygulamada vekaletnamede mirası reddetme yetkisinin açıkça yer alması aranır.
- Harç ve gider avansıBaşvuru sırasında adliye veznesine yatırılır; güncel tutarı ilgili adliyeden öğrenin.
Küçük çocuklar adına ret
Ergin olmayan çocuklar adına ret beyanını kural olarak velileri yapar. Ancak bir işte yasal temsilcinin menfaati ile küçüğün menfaati çatışıyorsa vesayet makamı temsil kayyımı atar (TMK m.426, bent 2). Mahkeme somut duruma göre kayyım atanmasını isteyebileceğinden, çocuklar için yapılacak başvuruyu üç aylık sürenin sonuna bırakmamak gerekir.
Mirası reddedince borçlar ve paylar ne olur?
Reddeden mirasçının payı, miras açıldığı sırada kendisi sağ değilmiş gibi hak sahiplerine geçer (TMK m.611). Pratikte bu, sizin reddettiğiniz payın çocuklarınıza geçebileceği anlamına gelir. Onlar için de ret süresi, sizin reddinizi öğrendikleri tarihten başlar (TMK m.608); bu nedenle aile içinde kimin ret beyanında bulunacağını birlikte planlamak önemlidir.
- Altsoyun tamamı mirası reddederse onların payı sağ kalan eşe geçer (TMK m.613).
- En yakın yasal mirasçıların tamamı mirası reddederse miras, sulh mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir; artan bir değer olursa hak sahiplerine verilir (TMK m.612).
- Ret sırasında, sonra gelen mirasçılara mirası kabul edip etmeyecekleri sorulabilir; bir ay içinde kabul etmezlerse reddetmiş sayılırlar (TMK m.614).
Reddetmek her sorumluluğu sona erdirmez. Ödemeden aciz bir mirasbırakanın mirasını reddeden mirasçılar, ölümden önceki beş yıl içinde ondan aldıkları ve paylaşmada geri vermekle yükümlü olacakları değer ölçüsünde alacaklılara karşı sorumludur; olağan eğitim giderleri ve adet üzere verilen çeyiz bunun dışındadır (TMK m.618). Ayrıca kendi alacaklılarına zarar vermek amacıyla mirası reddeden borçlu mirasçının reddi, alacaklıların altı ay içinde açacağı davayla iptal edilebilir (TMK m.617).
Süre geçtiyse ne yapılabilir? Hükmen ret
Üç aylık süreyi kaçırdıysanız iki yol kalır. Önemli bir sebep varsa sulh hakiminden süre uzatımı veya yeni süre isteyebilirsiniz (TMK m.615). Ölüm tarihinde terekenin borca batık olduğu açıkça belliyse hükmen ret hükmüne dayanabilirsiniz (TMK m.605/2).
Yargıtay uygulamasında hükmen ret iddiası belirli bir süreye bağlı tutulmamakta; dava yoluyla veya size karşı başlatılan takipte savunma olarak ileri sürülebilmektedir. İspat yükü sizdedir: ölüm tarihindeki mal varlığı ile borçların karşılaştırılması, icra dosyaları ve aciz belgeleri bu tür davalarda belirleyici olur. Ayrıntılı değerlendirme için miras hukuku sayfamızdaki genel bilgilere göz atabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Reddi miras süresi kaçırılırsa ne olur?
Süre içinde mirası reddetmeyen mirasçı, mirası kayıtsız şartsız kazanmış sayılır ve borçlardan kişisel olarak sorumlu olur (TMK m.610). Önemli bir sebep varsa sulh hakimi süreyi uzatabilir veya yeni süre verebilir (TMK m.615). Ölüm tarihinde terekenin borca batık olduğu açıkça belliyse, hükmen ret iddiasıyla dava açılabilir veya bu durum icra takibinde savunma olarak ileri sürülebilir.
Mirası reddedersem ölüm aylığı alabilir miyim?
Evet, hak sahipliği şartlarını taşıyorsanız alabilirsiniz. SGK'nin bağladığı ölüm aylığı, sosyal güvenlik mevzuatından doğan kişisel bir haktır ve ölenin terekesine dahil değildir. Bu nedenle mirasın reddi, kural olarak eş veya çocuklara bağlanacak ölüm aylığını etkilemez. Aylığın bağlanıp bağlanmayacağı ise yaş, eğitim durumu ve çalışma gibi ayrı şartlara göre SGK tarafından belirlenir.
Tüm kardeşler mirası reddederse ne olur?
Çocukların hepsi mirası reddederse onların payı sağ kalan eşe geçer (TMK m.613). Eş de dahil en yakın yasal mirasçıların tamamı reddederse miras, sulh mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir (TMK m.612). Yalnızca bazı mirasçılar reddettiğinde ise reddedenin payı kendi çocuklarına geçebilir; onların da süresi içinde ret beyanında bulunması gerekebilir.
Reddi miras için avukat tutmak zorunlu mu?
Hayır, kanunda avukatla başvurma zorunluluğu yoktur; ret beyanını sulh hukuk mahkemesine kendiniz sözlü veya yazılı olarak yapabilirsiniz. Başvuruyu bir vekil yapacaksa, vekaletnamede mirası reddetme yetkisinin açıkça yazılması uygulamada aranır. Terekenin borca batık olup olmadığının belirsiz olduğu veya hükmen ret davası açılacak dosyalarda hukuki destek almak süre kaybını önleyebilir.
Reddi miras yaptıktan sonra icra takibi gelirse ne yapmalıyım?
Mirasçı mirası kabul veya reddetmemişse, terekenin borçları için takip ret süresi geçinceye kadar geri kalır (İİK m.53). Ret beyanınızdan sonra size ödeme emri gelirse, tebliğden itibaren yedi gün içinde icra dairesine itiraz edin (İİK m.62) ve ret belgenizi dosyaya sunun. Ret belgesi, borcun size ait olmadığını gösteren temel delildir; itiraz süresini kaçırmamanız önemlidir.