Mavi Kart mı Çifte Vatandaşlık mı? Almanya 2024 Reformu

Almanya'da yaşayan Türkiye kökenli aileler için Mavi Kart ve çifte vatandaşlık uzun yıllar zor bir tercih oldu: Alman vatandaşlığı için çoğu durumda Türk vatandaşlığından çıkmak gerekiyor, bunun karşılığında Mavi Kart alınıyordu. 27.06.2024'te yürürlüğe giren Alman vatandaşlık reformuyla bu tablo değişti. Bu yazıda Mavi Kartın sağladığı hakları, çifte vatandaşlıkla farklarını, reformun getirdiklerini ve Türk vatandaşlığını koruma veya geri alma adımlarını anlatıyoruz.

Vatandaşlık ve yurt dışı işlemlerine ilişkin genel çerçeve için vatandaşlık ve yabancılar hukuku sayfasına bakabilirsiniz.

Mavi Kart nedir, kimlere verilir?

Türk Vatandaşlığı Kanununun 28. maddesine göre doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izni alarak vatandaşlığı kaybedenler ve üçüncü dereceye kadar altsoyları, maddede sayılan istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan aynen yararlanmaya devam eder. Bu hakları gösteren belge, talep halinde düzenlenen Mavi Karttır (m.28/6).

Mavi Kart herkese verilmez. Türk vatandaşlığını çıkma izniyle değil kaybettirme kararıyla kaybedenler (örneğin eski mevzuat döneminde izin almadan yabancı vatandaşlık aldığı için vatandaşlığı kaybettirilenler) ile doğumla değil sonradan Türk vatandaşı olanlar bu kapsamda değildir. Altsoyun Mavi Karttan yararlanabilmesi için üstsoyla soy bağını belgelemesi gerekir (m.28/5). Mavi Kartlılara, Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarasının arandığı yerlerde kullanılacak ayrı bir kimlik numarası verilir (m.28/8).

Mavi Kart ile çifte vatandaşlık arasındaki farklar nelerdir?

Milli güvenliğe ve kamu düzenine ilişkin hükümler saklıdır (m.28/1). Hakların kullanılması için Mavi Kartın ibrazı yeterlidir; kart gösterilemezse Mavi Kartlılar Kütüğünden alınan kayıt örneği ve yabancı kimlik belgesiyle işlem yapılır (m.28/7).

Almanya'daki 2024 vatandaşlık reformu neyi değiştirdi?

Almanya'da “Gesetz zur Modernisierung des Staatsangehörigkeitsrechts” (BGBl. 2024 I Nr. 104) 27.06.2024'te yürürlüğe girdi. Reformla Alman Vatandaşlık Kanununda (Staatsangehörigkeitsgesetz, StAG) vatandaşlığa alınmak için aranan önceki vatandaşlıktan vazgeçme şartı (§ 10 Abs. 1 Satz 1 Nr. 4) ve bu şartın istisnalarını düzenleyen § 12 kaldırıldı; böylece çok vatandaşlık genel olarak kabul edildi. Başka bir ülkenin vatandaşlığını alan Alman vatandaşının Alman vatandaşlığını kaybetmesini öngören § 25 de yürürlükten kalktı.

Almanya'da vatandaşlığa alınmanın başlıca şartları § 10 StAG hükmünde düzenlenir:

• Almanya'da en az 5 yıl hukuka uygun ve olağan ikamet (özel uyum başarısıyla 3 yılda vatandaşlık imkanı 30.10.2025'te kaldırıldı),
• B1 düzeyinde Almanca ile vatandaşlık testiyle (Einbürgerungstest) ölçülen düzen bilgisi,
• Kural olarak sosyal yardım (SGB II veya XII) almadan geçimini sağlama,
• Kimlik ve vatandaşlığın açıklığa kavuşmuş olması, anayasal düzene bağlılık beyanı ve mahkumiyet bulunmaması,
• 30.06.1974'e kadar işgücü anlaşmasıyla gelen ilk kuşak için günlük hayatta sözlü Almanca yeterlidir; geçim şartında da kolaylık vardır.

Almanya'da doğan çocuk, ebeveynlerden biri 5 yıldır Almanya'da hukuka uygun olarak yaşıyor ve süresiz oturma hakkına sahipse doğumla Alman vatandaşı olur (§ 4 Abs. 3 StAG). Vatandaşlığa alma geri alınmışsa veya başvuruda hile ya da yanlış beyan tespit edilmişse 24.12.2025'ten itibaren 10 yıllık başvuru yasağı uygulanır (§ 35a StAG). Alman hukukuna ilişkin bu bilgiler geneldir; başvuru için bulunduğunuz yerdeki vatandaşlık makamından (Einbürgerungsbehörde) bilgi almanız gerekir.

Alman vatandaşlığına geçerken Türk vatandaşlığı nasıl korunur?

Türk hukukunda yabancı bir devletin vatandaşlığını kazanmak Türk vatandaşlığını kendiliğinden sona erdirmez; yetkili makam kararıyla kayıp ancak çıkma, kaybettirme veya vatandaşlığa alınmanın iptaliyle gerçekleşir (m.24). Almanya da 27.06.2024'ten beri Türk vatandaşlığından çıkmayı şart koşmadığından, bugün Alman vatandaşlığına geçen biri iki vatandaşlığı birlikte taşıyabilir.

Çifte vatandaş erkekler için Türk askerlik yükümlülüğü devam eder. Yurt dışında yaşayan çok vatandaşlar 35 yaşını tamamladıkları yılın sonuna kadar yurt dışı ertelemesinden yararlanabilir ve en az üç yıl fiilen yabancı ülkede bulunmuşlarsa çalışma şartı olmadan dövizle askerlik yapabilir (7179 s. K. m.38, m.39/2).

Mavi Kartlılar Türk vatandaşlığını geri alabilir mi?

Evet. Çıkma izniyle Türk vatandaşlığını kaybedenler, milli güvenlik bakımından engel bulunmamak şartıyla, Türkiye'de ikamet süresi aranmadan İçişleri Bakanlığı kararıyla Türk vatandaşlığını yeniden kazanabilir (m.13/1-a). Yurt dışında başvuru konsolosluk aracılığıyla yapılır.

Reformdan önce Türk vatandaşlığını yeniden almak, eski § 25 StAG nedeniyle Alman vatandaşlığının kaybına yol açabiliyordu. Bu kural 27.06.2024'te kaldırıldığından, bugün Mavi Kartlı bir Alman vatandaşı Türk vatandaşlığını yeniden kazandığında Alman vatandaşlığını kaybetmez. Ancak yeniden Türk vatandaşı olan erkek askerlik çağındaysa (20 yaşına girilen yılın 1 Ocak gününden 41 yaşına girilen yılın 1 Ocak gününe kadar) askerlik yükümlülüğü gündeme gelir; askerlik işlemleri önceki askerlik durumu dikkate alınarak yürütülür (7179 s. K. m.43/2). Reformdan önce eski kural nedeniyle Alman vatandaşlığını kaybetmiş olanlar ise durumlarını Almanya'daki vatandaşlık makamına ayrıca danışmalıdır.

Miras, mülk ve kimlik işlemlerinde nelere dikkat edilmeli?

Mavi Kartlılar Türkiye'de taşınmaz edinme ve mirasçılık bakımından Türk vatandaşları gibi işlem görür; tapu, noter ve bankada Mavi Kartla işlem yapılır. Kimlik bilgileriniz Almanya'da değiştiyse (örneğin evlilikle soyadınız değiştiyse) eski ve yeni bilgileri gösteren belgenin usulüne göre onaylanmış Türkçe tercümesini ibraz etmeniz gerekir (m.28/7). Bazı konsolosluk işlemlerinde eski tip Mavi Kart kabul edilmediğinden kartınızı yenilemeniz yararlı olur.

Çifte vatandaşlar Türkiye'de Türk kimliğiyle, Almanya'da Alman belgeleriyle işlem yapar. İki ülkedeki kayıtların (ad, soyad, doğum tarihi) birbiriyle uyumlu olması miras ve tapu işlemlerinde gecikmeyi önler. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.