Kısa yanıt

Yurt dışında boşanma kararı Türkiye'de kendiliğinden geçerli olmaz; kayıt düzeltilinceye kadar nüfusta evli görünürsünüz. Kararın Türkiye'de sonuç doğurması için ya konsolosluk veya nüfus müdürlüğü aracılığıyla idari tescil yapılmalı (5490 s. K. m.27/A) ya da aile mahkemesinde tanıma veya tenfiz davası açılmalıdır (MÖHUK m.50–59).

Bu yazıda
  1. Yurt dışında boşanma Türkiye'de kendiliğinden geçerli olur mu?
  2. Konsolosluk tescili mi, tanıma davası mı?
  3. Tanıma ve tenfiz arasındaki fark nedir?
  4. Kararda velayet ve nafaka varsa ne olur?
  5. Tanıma davası nasıl açılır?
  6. Türkiye'deki yakınlarınız neler yapabilir?

Almanya, Hollanda, Fransa veya başka bir ülkede yurt dışında boşanma kararı aldıysanız, bu karar Türkiye'deki nüfus kayıtlarına kendiliğinden işlenmez. Kayıt düzeltilmedikçe Türkiye'de evli görünürsünüz; bu da yeniden evlenmeyi, mirası ve tapu işlemlerini doğrudan etkiler. Bu yazı yurt dışında yaşayan vatandaşlar ve Türkiye'de onların işlerini takip eden yakınları için hazırlanmıştır. Aile hukukuna ilişkin diğer konular için aile hukuku sayfasına bakabilirsiniz.

Yurt dışında boşanma Türkiye'de kendiliğinden geçerli olur mu?

Hayır. Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) m.58'e göre yabancı mahkeme kararının Türkiye'de kesin hüküm veya kesin delil olarak kabulü, bir Türk mahkemesinin kararın şartları taşıdığını tespit etmesine bağlıdır. Aynı usul, yabancı karara dayanılarak Türkiye'de idari bir işlem yapılması için de uygulanır. Kanun, bunun yanında boşanma kararları için dava açmadan yapılabilen idari tescil yolunu da öngörmüştür.

Boşanmanız Türkiye'de işlenmemişse şu sorunlarla karşılaşabilirsiniz:

  • Türkiye'de veya konsoloslukta yeniden evlenemezsiniz; yeniden evlenmek isteyen kişi önceki evliliğinin sona erdiğini ispatlamak zorundadır (TMK m.130).
  • Ölümünüz halinde eski eşiniz Türkiye'de mirasçı olarak görünebilir ve mirasçılık belgesi işlemleri uzar.
  • Tapu, banka ve aile konutu işlemlerinde evli sayılırsınız.
  • Yeni evlilikten doğan çocukların nüfusa kaydında sorunlar çıkabilir.

Konsolosluk tescili mi, tanıma davası mı?

Kanun iki yol öngörür. Birincisi, dava açmadan yapılan idari tescildir (5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m.27/A). İkincisi, aile mahkemesinde açılan tanıma veya tenfiz davasıdır. Hangi yolun uygun olduğu, eşlerin birlikte başvurabilmesine ve kararda velayet, nafaka gibi hükümler bulunup bulunmamasına göre değişir.

İki yolun karşılaştırması
Konuİdari tescilTanıma veya tenfiz davası
Başvuru yeriKararın verildiği ülkedeki Türk dış temsilciliği veya Türkiye'de il nüfus müdürlüğüTürkiye'deki aile mahkemesi
Kim başvurur?Eşler birlikte; ayrı başvurularda en fazla 90 gün arayla. Diğer eş ölmüş veya yabancıysa Türk vatandaşı eş tek başınaHukuki yararı olan eşlerden biri tek başına
KapsamYalnız boşanma, evliliğin iptali veya butlanı gibi statü kararlarıBoşanmanın yanında velayet, nafaka, tazminat gibi hükümler de
UsulKomisyon incelemesi; olumlu kararda yedi gün içinde tescilBasit yargılama usulü; karşı tarafa tebliğ ve duruşma

Eski eşiniz Türk vatandaşıysa ve başvuruya katılmıyorsa idari tescil mümkün olmaz; bu durumda tanıma davası açmanız gerekir. İdari tescil başvurusu reddedilirse de tanıma davası açılabilir (5490 s. K. m.27/A-3).

Tanıma ve tenfiz arasındaki fark nedir?

Tanıma, yabancı kararın Türkiye'de kesin hüküm etkisi kazanmasını sağlar; boşanmanın nüfusa işlenmesi için yeterlidir. Tenfiz ise kararın Türkiye'de icra edilebilmesi, yani zorla uygulanabilmesi içindir; yabancı kararla hükmedilen nafaka veya tazminatın Türkiye'de icra dairesi aracılığıyla tahsili gibi durumlarda gerekir (MÖHUK m.50, m.57).

Tanıma için aranan şartlar şunlardır (MÖHUK m.54, m.58):

  • Karar, verildiği ülke hukukuna göre kesinleşmiş olmalıdır.
  • Karar, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine giren bir konuda verilmemiş olmalıdır.
  • Karar, Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmamalıdır.
  • Davalı eşin savunma hakkına uyulmuş olmalıdır; yabancı mahkemeye usulüne uygun çağrılmamış veya o ülke kanunlarına aykırı biçimde yokluğunda hüküm verilmişse davalı bu sebeple itiraz edebilir.

Tenfizde ayrıca Türkiye ile kararın verildiği ülke arasında karşılıklılık aranır; tanımada bu şart aranmaz (MÖHUK m.54/1-a, m.58/1). Tanıma kararı verildiğinde yabancı kararın kesin hüküm etkisi, kararın yabancı ülkede kesinleştiği andan itibaren hüküm ifade eder (MÖHUK m.59).

Tanıma davasında Türk mahkemesi yabancı kararın esasını yeniden incelemez. Boşanmanın haklı olup olmadığı veya kusurun kimde olduğu tartışılmaz; yalnız kanundaki şartların bulunup bulunmadığına bakılır.

Kararda velayet ve nafaka varsa ne olur?

Yabancı kararda yer alan velayet, iştirak nafakası, kişisel ilişki, mal rejimi ve tazminat hükümleri idari tescille Türkiye'de sonuç doğurmaz; bu hükümler için aile mahkemesinde tanıma veya tenfiz davası açılması gerekir (Yönetmelik m.9/5). Uygulamada boşanma hükmünü idari yoldan tescil ettirip velayet ve nafaka hükümleri için ayrıca dava açmak da mümkündür.

Velayetin Türkiye'deki nüfus kaydında doğru görünmesi, çocuğun pasaport, okul veya miras işlemlerinde önem taşıyabilir. Yabancı kararla hükmedilen nafakayı Türkiye'deki mal veya gelirlerden tahsil etmek istiyorsanız tenfiz kararı almanız gerekir.

Tanıma davası nasıl açılır?

Adım adım tanıma davası

  1. Kararı ve kesinleşme belgesini temin edin

    Boşanma kararının aslını veya mahkemece onaylı örneğini ve kararın kesinleştiğini gösteren belgeyi alın (örneğin Almanya'da “rechtskräftig” şerhi).

  2. Apostil ve tercüme yaptırın

    Belgelere kararın verildiği ülkenin yetkili makamından apostil şerhi aldırın, ardından yeminli tercümanla Türkçeye çevirterek tercümeyi onaylatın (MÖHUK m.53). Türkiye ve Almanya Apostil Sözleşmesine taraftır.

  3. Yetkili mahkemeyi belirleyin

    Dava, karşı tarafın Türkiye'deki yerleşim yeri, yoksa sakin olduğu yer aile mahkemesinde açılır; Türkiye'de böyle bir yer yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir'deki mahkemelerden biri yetkilidir (MÖHUK m.51; 4787 s. K. m.4).

  4. Dilekçeyi verin veya vekaletname düzenleyin

    Yurt dışındaysanız davayı Türkiye'deki bir avukat aracılığıyla yürütebilirsiniz. Vekaletname Türk konsolosluğunda veya bulunduğunuz ülkede noterde düzenlenip apostil ve onaylı tercümeyle gönderilebilir.

  5. Duruşma ve karar

    Dilekçe duruşma günüyle birlikte eski eşe tebliğ edilir ve dava basit yargılama usulüyle görülür (MÖHUK m.55). Karşı taraf yalnız kanundaki sebeplere dayanarak itiraz edebilir. Kesinleşen tanıma kararı nüfus kaydına işlenir.

Tanıma davası için temel belgeler

  • Yabancı boşanma kararıAslı veya onaylı örneği; apostilli ve onaylı Türkçe tercümesiyle
  • Kesinleşme belgesiKararda kesinleşme şerhi yoksa ayrı belge; apostilli ve onaylı tercümeyle
  • Nüfus kayıt örneğiEvliliğin Türkiye'deki kaydını gösterir
  • VekaletnameDava avukat aracılığıyla açılacaksa
  • Eski eşin adresiTebligat için Türkiye veya yurt dışı adresi

Türkiye'deki yakınlarınız neler yapabilir?

Tanıma davası kural olarak boşanan eşlerden biri tarafından veya vekili aracılığıyla açılır; eşlerden biri ölmüşse mirasçılar gibi hukuki yararı bulunanlar da başvurabilir (MÖHUK m.52). Türkiye'deki yakınlar, nüfus kayıt örneği gibi belgelerin temininde ve avukatla iletişimde destek olabilir. İdari tescil başvurusu ise noterce düzenlenmiş fotoğraflı özel vekaletnameyle bir vekil aracılığıyla yapılabilir.

Konsolosluk uygulamasına göre evliliğiniz Türkiye'deki nüfus kaydınıza hiç işlenmemişse önce evliliğin tescil edilmesi gerekir (Hannover Başkonsolosluğu bilgi notu). Evlilik içinde doğan çocuklar da nüfusa kaydedilmemişse bu kayıtların tamamlanması istenir (Berlin Başkonsolosluğu bilgi notu).

Kararınızın hangi yolla Türkiye'de işleneceğini değerlendirmek için bir avukata danışmanız önerilir.

Sık sorulan sorular

Yurt dışında boşandım, Türkiye'de hala evli miyim?

Evet, kayıt düzeltilinceye kadar Türkiye'de evli görünürsünüz. Yabancı boşanma kararı Türkiye'de ancak tanındıktan veya idari yoldan nüfusa tescil edildikten sonra sonuç doğurur. Tanıma kararı verildiğinde yabancı kararın kesin hüküm etkisi, kararın yabancı ülkede kesinleştiği tarihten itibaren hüküm ifade eder (MÖHUK m.59). Bu nedenle yeniden evlenmeden önce kaydınızı düzeltmeniz gerekir.

Tanıma davası için Türkiye'ye gelmem gerekir mi?

Genellikle gerekmez. Dava, Türk konsolosluğunda veya bulunduğunuz ülkede noterde düzenlenip apostil ve onaylı tercümeyle gönderilen vekaletnameyle Türkiye'deki bir avukat aracılığıyla yürütülebilir. Tanıma davaları basit yargılama usulüyle görülür ve belgeler üzerinden ağırlıklı olarak değerlendirilir. Mahkeme somut olayda tarafların bizzat dinlenmesine karar verirse katılımınız gerekebilir. Vekaletnamenin tanıma ve tenfiz davası açma ve takip etme yetkisini açıkça kapsaması önemlidir.

Eski eşim tanıma davasına itiraz edebilir mi?

Evet, ancak yalnız kanunda sayılan sebeplerle. Eski eş; kararın kesinleşmediğini, Türk kamu düzenine açıkça aykırı olduğunu veya yabancı davaya usulüne uygun çağrılmadığını ileri sürebilir (MÖHUK m.54, m.55). Boşanmanın haklı olup olmadığı veya kusurun kimde olduğu Türk mahkemesinde yeniden tartışılmaz; mahkeme kararın esasını değil, kanundaki şartları inceler.

Yabancı mahkemenin nafaka kararını Türkiye'de uygulatabilir miyim?

Evet, ancak bunun için tanıma yetmez, tenfiz kararı gerekir. Tenfiz kararından sonra yabancı nafaka kararı, Türk mahkemesi kararı gibi icra dairesinde takibe konulabilir (MÖHUK m.57). Tenfizde tanıma şartlarına ek olarak iki ülke arasında karşılıklılık aranır. Konsolosluktan yapılan idari tescil ise velayet ve nafaka hükümlerini kapsamaz.

Tanıma davası ne kadar sürer?

Kanunda belirli bir süre öngörülmemiştir. Dava basit yargılama usulüne tabidir; süre özellikle eski eşe tebligatın yapılabilmesine bağlıdır. Eski eş yurt dışında yaşıyorsa uluslararası tebligat süreci uzatabilir. Belgelerin apostilli ve onaylı tercümeleriyle eksiksiz sunulması gereksiz ara kararları önler. Karara karşı istinaf yoluna gidilirse kesinleşme süresi uzar.

Kaynaklar