Kısa yanıt
Nafaka ödenmezse alacaklı, mahkeme kararına dayanarak icra dairesinde ilamlı takip başlatabilir ve borçlunun maaşına, banka hesaplarına ve mallarına haciz uygulatabilir. Yargıtay uygulamasına göre icra emrinin tebliğinden sonra işleyen nafaka da ödenmezse, alacaklının şikayeti üzerine icra mahkemesi borçlu hakkında üç aya kadar tazyik hapsine karar verebilir (İİK m.344).
Bu yazıda
Nafaka ödenmezse alacaklı çaresiz değildir; mahkemenin nafaka kararı, icra dairesi aracılığıyla zorla uygulatılabilir. Tedbir, iştirak ve yoksulluk nafakası için aynı yollar kullanılır. Aşağıda icra takibinin adımlarını, maaş haczini ve tazyik hapsinin şartlarını bulacaksınız. Nafaka türleri ve boşanmanın diğer sonuçları için aile hukuku, takip süreci için icra ve iflas hukuku sayfalarına bakabilirsiniz.
Nafaka ödenmezse hangi yollara başvurulur?
- İlamlı icra takibi: Birikmiş nafaka ve bundan sonra işleyecek aylık nafaka için icra dairesinde takip başlatılır.
- Haciz: Borçlunun maaşı, banka hesapları, aracı ve taşınmazları haczedilebilir.
- Tazyik hapsi: İcra emrinin tebliğinden sonra ödenmeyen nafaka için icra mahkemesine şikayet yoluyla istenir (İcra ve İflas Kanunu m.344).
- Güvence istenmesi: Çocuğun nafakasını sürekli ve ısrarla ödemeyen anne veya babadan, hakim gelecekteki nafaka için uygun bir güvence istenmesine karar verebilir (TMK m.334).
Nafaka kararlarında kanun yoluna başvurulması takibi durdurmaz; nafaka kararlarında icranın geri bırakılmasına karar verilemez (HMK m.350/1, m.367/1; İİK m.36).
Nafaka için icra takibi nasıl başlatılır?
Adım adım nafaka icra takibi
Kararın örneğini alın
Tedbir nafakasına ilişkin ara kararın veya nafakaya hükmeden kararın onaylı örneğini mahkemeden ya da UYAP üzerinden edinin.
Takip talebinde bulunun
İcra dairesine ilamlı takip talebi verin. Birikmiş nafakayı ve bundan sonra her ay işleyecek nafakayı talebe yazın; karar yıllık artış öngörüyorsa bunu da belirtin.
İcra emri tebliğ edilir
Borçluya, borcu yedi gün içinde ödemesi ve mal beyanında bulunması gerektiğini bildiren icra emri tebliğ edilir (İİK m.32).
Haciz isteyin
Süre dolunca maaş, banka hesabı, araç ve taşınmazlar için haciz talep edin; maaş haczi için işverene müzekkere gönderilir.
Tazyik hapsi için şikayet edin
İcra emrinin tebliğinden sonra muaccel olan aylık nafaka ödenmezse, takibin yapıldığı yerdeki icra mahkemesine şikayette bulunun.
Nafaka ilamına dayanan alacaklı, başka alacaklıların yaptırdığı hacze ayrıca takip işlemi yapmadan aynı derecede katılabilir; kötü niyet hali bunun istisnasıdır (İİK m.101). İflas halinde sıra cetvelinde, iflasın açılmasından önceki son bir yıl içinde doğmuş aile hukukundan kaynaklanan nafaka alacakları birinci sıradadır (İİK m.206).
Takipte nelere dikkat etmelisiniz?
- Ödemelerin banka üzerinden yapılmasını isteyin ve dekontları saklayın; elden yapılan ödemeler ispat sorunu doğurur.
- Ödemeler aksamaya başladığında takibi geciktirmeyin; tazyik hapsi için şikayet süreleri kısadır.
- Kararda yıllık artış varsa, artış oranını her yıl icra dosyasına yansıtmayı talep edin.
- Çocuk ergin olunca iştirak nafakasının sona ereceğini, yeniden evlenmenin ise yoksulluk nafakasını kendiliğinden kaldıracağını unutmayın (TMK m.176/3); bu dönemlerden sonra takibe devam etmek itiraza yol açar.
Tazyik hapsi nedir, hangi şartlarla istenir?
Tazyik hapsi bir ceza değil, borçluyu ödemeye zorlamak için uygulanan bir baskı aracıdır. İİK m.344'e göre nafakaya ilişkin kararın gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında, alacaklının şikayeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir. Hapis başladıktan sonra borçlu kararın gereğini yerine getirirse tahliye edilir. Şikayet dilekçeyle veya sözlü beyanla yapılır; icra mahkemesi duruşma açar, iki tarafı ve delillerini dinledikten sonra en geç beş gün içinde kararını verir (İİK m.349, m.352).
| Konu | Kural |
|---|---|
| Ön şart | Yargıtay uygulamasına göre nafaka için ilamlı icra takibi yapılmış, icra emri tebliğ edilmiş ve tebliğden sonra muaccel olan en az bir aylık nafaka ödenmemiş olmalıdır. |
| Birikmiş nafaka | Yargıtay uygulamasına göre takipten önceki döneme ait birikmiş nafaka için tazyik hapsi değil, haciz yolu kullanılır. |
| Görevli ve yetkili mahkeme | Takibin yapıldığı yerdeki icra mahkemesi (İİK m.346, m.348) |
| Şikayet süresi | Ödememenin öğrenilmesinden itibaren 3 ay, her halde fiilden itibaren 1 yıl (İİK m.347) |
| Azami süre | 3 aya kadar tazyik hapsi (İİK m.344) |
| İtiraz | Kararın tebliğinden itibaren 2 hafta içinde (İİK m.353) |
| Düşme | Şikayetten vazgeçilmesi veya borcun ödendiğinin sabit olması halinde (İİK m.354) |
| Yerine getirme süresi | Kesinleşmesinden itibaren 2 yıl içinde yerine getirilmeyen karar artık uygulanmaz (İİK m.354) |
Asgari ücretin altında kalan takiplerde disiplin ve tazyik hapsinin uygulanmaması kuralı, nafaka alacaklarına ilişkin takipler için geçerli değildir (İİK m.354). Yani düşük tutarlı nafaka borçları için de tazyik hapsi istenebilir.
Borçlu nafakanın kaldırılması veya azaltılması için dava açmışsa icra mahkemesi, ileri sürülen sebepleri dikkate alarak tazyik hapsinin uygulanmasını bu davanın sonuna bırakabilir (İİK m.344/2).
Nafaka borçlusunun maaşına haciz konulabilir mi?
Evet. Maaş ve ücretler, borçlu ve ailesinin geçimi için gerekli miktar düşüldükten sonra haczedilebilir ve haczedilecek miktar maaşın dörtte birinden az olamaz (İİK m.83). Yargıtay uygulamasında aylık (işleyen) nafakanın, diğer alacaklıların haciz sırasını beklemeden öncelikle borçlunun maaşından kesilebildiği kabul edilmektedir.
Borçlunun işvereni, maaş haczi bildirimini aldıktan sonra haczin icra edildiğini ve maaş miktarını bir hafta içinde icra dairesine bildirmek ve kesintileri icra dairesine göndermekle yükümlüdür (İİK m.355). Borçlu işini değiştirirse yeni işverene yeniden müzekkere gönderilmesini isteyebilirsiniz.
Borçlu emekliyse, SGK tarafından bağlanan gelir ve aylıklar kural olarak haczedilemez; ancak nafaka borçları bu yasağın dışındadır (5510 sayılı Kanun m.93). Bu nedenle nafaka alacağı için emekli aylığına da haciz konulabilir.
Nafaka borçlusu takibe itiraz edebilir mi?
Borçlu, icra emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde, borcun ödendiği (itfa), ertelendiği (imhal) veya zamanaşımına uğradığı iddiasıyla icra mahkemesine başvurabilir (İİK m.33). İcranın geri bırakılabilmesi için ödeme iddiasının kanunda aranan nitelikte, güçlü belgelerle ispatlanması gerekir; bu nedenle elden ödeme yapmak borçlu açısından da risklidir.
Nafakanın miktarına veya devam edip etmeyeceğine ilişkin itirazlar icra dairesinde değil, aile mahkemesinde açılacak nafakanın azaltılması veya kaldırılması davasıyla ileri sürülür. Bu dava sonuçlanıncaya kadar nafaka borcu işlemeye devam eder.
Somut dosyanızda hangi yolun izleneceğini değerlendirmek için bir avukata danışmanız önerilir.
Sık sorulan sorular
Nafaka ödemeyen kişiye hapis cezası verilir mi?
Ceza niteliğinde bir hapis değil, ödemeye zorlama amaçlı tazyik hapsi uygulanabilir. Yargıtay uygulamasına göre icra takibi başlatılıp icra emri tebliğ edildikten sonra işleyen nafaka ödenmezse, alacaklının icra mahkemesine şikayeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilebilir (İİK m.344). Borçlu hapis sürerken nafakayı öderse tahliye edilir. Şikayetten vazgeçilmesi veya borcun ödenmesi halinde dava ve ceza düşer.
Birikmiş nafaka için tazyik hapsi istenebilir mi?
Yargıtay uygulamasına göre hayır. Tazyik hapsi, icra emrinin tebliğinden sonra işleyen ve ödenmeyen aylık nafaka için istenebilir. Takipten önceki dönemde biriken nafaka alacağı ise maaş, banka hesabı, araç ve taşınmaz haczi gibi icra yollarıyla tahsil edilir. Bu nedenle nafaka ödenmemeye başladığında takibi geciktirmemek önemlidir. Geriye dönük kaç yıllık nafakanın istenebileceği ödenmeyen nafakada zamanaşımı yazısında anlatılmıştır.
Nafaka ödenmediğinde şikayet süresi ne kadar?
Tazyik hapsi için şikayet, nafakanın ödenmediğinin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her halde ödememenin gerçekleştiği tarihten itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır (İİK m.347). Şikayet, takibin yapıldığı yerdeki icra mahkemesine dilekçeyle veya sözlü beyanla yapılabilir. Süre geçirilirse o döneme ait ödememe için tazyik hapsi istenemez; ancak alacak icra yoluyla tahsil edilebilir.
Nafaka borçlusu işsizse ne olur?
Borçlunun işsiz olması nafaka borcunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz; borç, mahkeme kararı değişmedikçe işlemeye devam eder. Borçlunun başka mal ve hakları haczedilebilir. Geliri gerçekten azalan borçlunun nafakanın azaltılması veya kaldırılması davası açması gerekir; bu dava açılmışsa icra mahkemesi tazyik hapsinin uygulanmasını davanın sonuna bırakabilir (İİK m.344/2).