Maaş Haczi: Maaşın Ne Kadarı Kesilir, Nasıl Kaldırılır?

Maaş haczi, kesinleşmiş bir icra takibinde alacaklının talebiyle borçlunun maaşından her ay belirli bir kısmın kesilerek icra dairesine gönderilmesidir. Çalışan borçluların en çok sorduğu sorular, maaşın ne kadarının kesileceği, birden fazla borç olduğunda ne olacağı ve emekli maaşına haciz konulup konulamayacağıdır. Haciz, borç faiz ve masraflarıyla birlikte tamamen ödenene veya alacaklı haczi kaldırana kadar her ay devam eder.

Konu esas olarak İcra ve İflas Kanununun (İİK) 83. maddesinde düzenlenir. Aşağıda kesinti oranını, haciz sırasını, emekli aylığına ilişkin özel kuralı ve haczin hukuka aykırı olduğu durumlarda başvurabileceğiniz yolları bulacaksınız. İcra süreçlerine ilişkin diğer genel bilgiler icra ve iflas hukuku sayfamızda yer alıyor.

Maaş haczi nasıl başlar?

Maaşa haciz konulabilmesi için önce takibin kesinleşmesi gerekir. Ödeme emrine süresinde itiraz edilmemişse ya da itiraz mahkemece kaldırılmış veya iptal edilmişse alacaklı haciz isteyebilir. Süreç genellikle şu sırayla ilerler:

İşveren kesinti yapmaz veya kestiği parayı göndermezse, kesmediği tutar ayrıca mahkeme kararına gerek olmadan işverenden tahsil edilebilir (İİK m.356). Bu nedenle işverenler haciz yazısına genellikle titizlikle uyar.

Maaşın ne kadarı haczedilebilir?

İİK m.83'e göre maaşlar, her türlü ücretler ve emekli maaşları; borçlu ve ailesinin geçinmesi için icra memurunca gerekli görülen miktar düşüldükten sonra haczedilebilir. Ancak haczedilecek miktar maaşın dörtte birinden az olamaz. İş Kanununa tabi işçiler bakımından ayrıca bir üst sınır vardır: işçinin aylık ücretinin dörtte birinden fazlası haczedilemez ve nafaka alacaklılarının hakları bu sınırın dışındadır (4857 sayılı İş Kanunu m.35). Bu iki kural nedeniyle uygulamada kesinti çoğu dosyada net ücretin dörtte biri oranında yapılır.

Borçlunun takipten önce, örneğin bir kredi sözleşmesinde, maaşının belirli bir kısmının veya haczi yasak bir gelirinin haczine razı olduğunu kabul etmesi geçerli değildir (İİK m.83/a). Aşağıdaki tablo, sık karşılaşılan gelir türlerinin durumunu özetler.

Birden fazla maaş haczi varsa ne olur?

Aynı maaş üzerine birden fazla haciz gelirse hacizler sıraya konur. Sırada önde olan haczin kesintisi bitmedikçe sonraki haciz için kesintiye geçilemez (İİK m.83). Yani iki ayrı borç için maaşınızdan aynı anda ikişer kez dörtte bir kesilmez; ikinci alacaklı, birinci dosya kapanana kadar bekler.

Nafaka alacakları bu kuralın önemli bir istisnasıdır. İş Kanunu m.35 nafaka alacaklılarının haklarını saklı tutar; Yargıtay uygulamasına göre de nafaka alacağı için yapılan maaş haczi kural olarak diğer hacizlerin sırasını beklemeden uygulanır. İş değiştirdiğinizde ise haciz yeni işverene kendiliğinden geçmez; alacaklının yeni işverene haciz yazısı gönderilmesini istemesi gerekir.

Emekli maaşına haciz konulabilir mi?

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 93. maddesine göre SGK'dan bağlanan gelir, aylık ve ödenekler; SGK alacakları ve nafaka borçları dışında haczedilemez. Borçlunun muvafakati yoksa icra müdürü emekli aylığına haciz talebini reddeder.

Yargıtay uygulamasında muvafakatin genellikle takip başladıktan sonra açıkça verilmiş olması aranır; kredi sözleşmesi gibi takipten önce imzalanan belgelerdeki genel muvafakat hükümleri çoğu zaman yeterli görülmez. Emekli aylığının yattığı banka hesabına haciz veya bloke konulmuşsa bu işleme karşı icra mahkemesine şikayet yoluna gidilebilir.

Maaş haczine nasıl itiraz edilir?

"Maaş haczine itiraz" olarak bilinen başvurular, aslında haczin dayandığı takibe veya haciz işleminin kendisine yöneliktir:

• Ödeme emrine itiraz: Takip henüz kesinleşmemişse, ödeme emrine tebliğden itibaren 7 gün içinde itiraz etmek haczi baştan önler (İİK m.62).
• İcra mahkemesine şikayet: Kesinti dörtte bir sınırını aşan veya haczi yasak bir gelire uygulanmışsa, kural olarak işlemi öğrendiğiniz tarihten itibaren 7 gün içinde icra mahkemesine şikayette bulunabilirsiniz (İİK m.16).
• Maaş hesabına konulan bloke: Yargıtay uygulamasına göre maaşın yattığı hesaptaki paranın maaş niteliğinde olduğu anlaşılırsa, bu hesaptaki hacizde de kural olarak dörtte bir sınırı gözetilir; sonuç somut olaya göre değişmekle birlikte aşan kısım için şikayet yoluna gidilebilir.
• Ödeme veya anlaşma: Borç ödendiğinde ya da alacaklı haczin kaldırılmasını talep ettiğinde kesinti sona erer. Satış talebinden önce, kanundaki şartlarla taksitle ödeme taahhüdünde bulunmak da mümkündür (İİK m.111).

Uygulamada sık yapılan hatalar da haczin gereğinden uzun sürmesine yol açar:

• Ödeme emrini önemsemeyip 7 günlük itiraz süresini kaçırmak.
• Bordrodaki icra kesintisinin oranını ve hangi dosya için yapıldığını kontrol etmemek.
• Emekli aylığının haczine, sonuçlarını düşünmeden icra dairesinde muvafakat vermek.
• Borç ödendikten sonra haczin kaldırıldığının işverene bildirilip bildirilmediğini takip etmemek.

Kesinti oranı ve haczin geçerliliği her dosyanın koşullarına göre değiştiğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.