Nafaka Türleri: Tedbir, İştirak ve Yoksulluk Nafakası

Nafaka türleri, kimin, hangi dönemde ve hangi sebeple parasal destek alacağına göre ayrılır. Boşanma sürecindeki eşler için en önemlileri tedbir, iştirak ve yoksulluk nafakasıdır; bunlara ek olarak yakın hısımlar arasında yardım nafakası da vardır. Aşağıda her birinin şartlarını ve Anayasa Mahkemesinin süresiz nafakaya ilişkin kararının ne anlama geldiğini bulacaksınız. Boşanmanın diğer sonuçları için aile hukuku sayfasına bakabilirsiniz.

Nafaka türleri nelerdir?

Tablodaki yardım nafakası boşanmaya bağlı değildir. Örneğin yardım edilmezse yoksulluğa düşecek anne veya babaya çocuklarının vermesi gereken nafaka bu türdendir; kardeşler ise ancak refah içindeyse yükümlü olur (TMK m.364).

Tedbir nafakası ne zaman bağlanır?

Boşanma davası açıldığında hakim, eşlerin geçimi ve çocukların bakımı için gerekli geçici önlemleri kendiliğinden alır (Türk Medeni Kanunu m.169). Tedbir nafakası bu önlemlerin en yaygınıdır ve uygulamada genellikle dava tarihinden itibaren bağlanır. Kusur aranmaz; belirleyici olan, eşin kendi geliriyle geçimini sağlayıp sağlayamadığı ve diğer eşin ödeme gücüdür.

Boşanma davası açmadan ayrı yaşayan eş de, ayrı yaşamakta haklıysa, TMK m.197 uyarınca diğer eşin yapacağı parasal katkıya karar verilmesini isteyebilir. Tedbir nafakası boşanma kararının kesinleşmesiyle sona erer; o tarihten sonrası için çocuk yönünden iştirak, eş yönünden yoksulluk nafakası gündeme gelir.

Tedbir nafakası için ayrı bir dava açmak gerekmez; boşanma dilekçesinde talep edilir ve mahkeme ara kararla hükmeder. Bu ara karar, ödeme yapılmazsa icraya konulabilir.

İştirak nafakası kaç yaşına kadar ödenir?

Velayeti kendisine verilmeyen ana veya baba, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK m.182). Nafaka miktarı çocuğun ihtiyaçları, ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir; çocuğun gelirleri de göz önünde tutulur ve nafaka her ay peşin ödenir (TMK m.330).

Bakım borcu kural olarak çocuğun ergin olmasına, yani 18 yaşını doldurmasına kadar sürer. Ergin çocuğun eğitimi devam ediyorsa ana ve baba, durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde eğitim sona erinceye kadar bakmakla yükümlüdür (TMK m.328). Bu dönemdeki nafaka talebini ergin çocuk kendisi ileri sürer.

İştirak nafakası, çocuk adına velayet kendisine bırakılan ebeveyne ödenir. Velayet sahibi ebeveyn de çocuğun giderlerine katkıda bulunmaya devam eder. Yargıtay uygulamasında nafaka yükümlüsünün çalışma gücü de dikkate alınır; işsiz olmak tek başına iştirak nafakası yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Yoksulluk nafakası şartları nelerdir, süresiz nafaka kalktı mı?

Yoksulluk nafakası için üç şart aranır: boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olmak, bu yönde talepte bulunmak ve kusuru diğer eşten daha ağır olmamak. Nafaka yükümlüsünün kusurlu olması gerekmez (TMK m.175). Nafaka toptan ya da irat biçiminde, yani düzenli aylık ödeme olarak bağlanabilir (TMK m.176).

Yoksulluk, Yargıtay uygulamasında kişinin barınma, beslenme, giyim, sağlık ve ulaşım gibi zorunlu giderlerini kendi geliriyle karşılayamayacak durumda olması olarak anlaşılır. Talep boşanma davasında ileri sürülebileceği gibi, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ayrı bir davayla da istenebilir (TMK m.178).

Anayasa Mahkemesi, 04.06.2026 tarihli ve E.2025/156, K.2026/131 sayılı kararıyla TMK m.175/1'deki “süresiz olarak” ibaresini iptal etmiştir. Karar 30.09.2026 tarihli ve 33386 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır; iptal hükmü yayımdan dokuz ay sonra, 30.06.2027'de yürürlüğe girecektir. Bu tarihe kadar mevcut düzenleme uygulanır. Yoksulluk nafakası hakkı kaldırılmamıştır; iptal edilen yalnızca maddedeki “süresiz olarak” ibaresidir.

Anayasa Mahkemesinin iptal kararları geriye yürümez (Anayasa m.153). Yeni kuralın içeriği ve mevcut nafakalara etkisi, kanun koyucunun yapacağı düzenlemeye bağlıdır; 30.09.2026 itibarıyla nafakaya süre sınırı getiren bir kanun değişikliği bulunmamaktadır.

Nafaka miktarı nasıl belirlenir ve artırılır?

Mahkeme, tarafların gelirlerini, giderlerini, mal varlığını ve yaşam standardını çoğunlukla sosyal ve ekonomik durum araştırması yaptırarak belirler. Tarafların mali durumu değişirse veya hakkaniyet gerektirirse nafakanın artırılması ya da azaltılması istenebilir (TMK m.176/4, m.331).

Hakim, istem halinde nafakanın gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğini de kararda belirleyebilir (TMK m.176/5, m.330/3). Uygulamada bu artış çoğunlukla Türkiye İstatistik Kurumunun açıkladığı üretici fiyat endeksindeki (ÜFE) yıllık değişim oranına bağlanır; mahkeme somut olaya göre farklı bir ölçüt de belirleyebilir.

Nafaka ne zaman sona erer veya kaldırılır?

İrat biçiminde bağlanan yoksulluk nafakası, alacaklının yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden kalkar. Alacaklının evlenmeksizin fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi halinde ise mahkeme kararıyla kaldırılır (TMK m.176/3). Fiilen evliymiş gibi yaşama iddiası tanık beyanları, kolluk tutanakları ve adres kayıtları gibi delillerle ispatlanmalıdır; kaldırma davası açılıp karar alınıncaya kadar ödemeleri kendiliğinden kesmek, icra takibi ve tazyik hapsi riski doğurur.

İştirak nafakası çocuğun ergin olmasıyla sona erer. Durum değişirse hakim, istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır (TMK m.331). Kaldırma veya azaltma kararı alınmadıkça nafaka borcu işlemeye devam eder.

Somut durumunuzda hangi nafaka türünün ve hangi tutarın talep edilebileceğini değerlendirmek için bir avukata danışmanız önerilir.