Velayeti Olmayan Ebeveyn Çocuğu Ne Zaman ve Nasıl Görebilir?

Boşanmadan sonra çocuk ebeveynlerden birinin yanında kalır; diğer ebeveyn ise çocukla bağını mahkemenin belirlediği görüşme düzeniyle sürdürür. Velayeti olmayan ebeveyn çocuğunu hangi günlerde, ne kadar süreyle ve hangi kurallarla görebileceğini çoğu zaman karar elinde olduğu halde tam bilmez. Bu yazıda çocuk görme günlerinin nasıl belirlendiğini, bayram ve tatil düzenini, düzenin nasıl değiştirileceğini ve karara uyulmazsa izlenecek yolu bulacaksınız. Velayetin kime verileceğine ilişkin ölçütler ise Velayet Kime Verilir? Ölçütler, Kişisel İlişki ve Değişiklik yazısında anlatılmıştır.

Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn çocuğunu ne zaman ve nasıl görebilir?

Ana ve babadan her biri, velayeti altında bulunmayan veya kendisine bırakılmayan çocuk ile uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir (Türk Medeni Kanunu m.323). Mahkeme boşanmaya karar verirken, olanak bulundukça ana ve babayı dinledikten sonra çocukla kişisel ilişkiyi de düzenler (TMK m.182/1). Bu düzenlemede çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararları esas tutulur (TMK m.182/3).

Görüşmenin günü, saati, süresi ve teslim yeri boşanma kararında yazılıdır. Velayeti olmayan ebeveyn çocuğu bu çerçevede görür; taraflar kendi aralarında daha geniş bir düzen üzerinde anlaşabilir, ancak uyuşmazlık çıktığında kararda yazan düzen esas alınır. Kanunda kişisel ilişki hakkını nafakanın ödenmesine bağlayan bir hüküm yoktur; bu nedenle kişisel ilişki hakkı, kural olarak nafaka borcunun ödenip ödenmemesine bağlı değildir; ödenmeyen nafaka için icra takibi ve tazyik hapsi yolları ayrıca işler.

Çocuk görme günleri nasıl belirlenir?

Kanun sabit bir takvim öngörmez; hakim her dosyada çocuğun yaşına, okul düzenine, ebeveynlerin yaşadığı yerler arasındaki mesafeye, çocuğun görüşüne ve sağlık durumuna bakar. Aşağıdaki tablo, uygulamada sık görülen bir düzeni örnek olarak göstermektedir; sizin kararınızdaki düzen bundan farklı olabilir.

Çok küçük yaştaki çocuklar için mahkemeler genellikle gündüz saatleriyle sınırlı, yatılı olmayan görüşmeler belirler ve süreyi çocuk büyüdükçe kademeli olarak artırır. Ebeveynler farklı şehirlerde yaşıyorsa hafta sonu görüşmeleri seyrekleştirilip tatil süreleri uzatılabilir. Yatılı görüşmede çocuğu yurt dışına götürmek gibi önemli bir adım düşünülüyorsa, kararın buna imkan verip vermediği kontrol edilmeli ve diğer ebeveynle önceden yazılı olarak anlaşılmalıdır.

Görüşme düzeni sonradan değiştirilebilir mi?

Evet. Ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere taşınması veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması halinde hakim, kendiliğinden veya ana ve babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır (TMK m.183). Çocuğun okula başlaması, yaşının ilerlemesi, ebeveynin çalışma saatlerinin değişmesi de görüşme düzeninin yeniden düzenlenmesini gerektirebilir.

Kişisel ilişki hakkı hangi durumlarda sınırlanır?

Kişisel ilişki sebebiyle çocuğun huzuru tehlikeye girer, ebeveyn bu hakkı diğer ebeveynle ilişkiyi zedeleyecek biçimde kullanır, çocukla ciddi olarak ilgilenmez ya da başka önemli sebepler varsa kişisel ilişki reddedilebilir veya kaldırılabilir (TMK m.324/2). Uygulamada mahkemeler, tamamen kaldırmak yerine çoğu zaman görüşmeyi gündüzle sınırlamayı veya bir uzman eşliğinde yapılmasını tercih eder. Şiddet halinde hakim, daha önce verilmiş kişisel ilişki kararının refakatçi eşliğinde yapılmasına, sınırlanmasına veya kaldırılmasına da karar verebilir (6284 sayılı Kanun m.5/1-ç). Olağanüstü hallerde büyükanne ve büyükbaba gibi hısımlara da kişisel ilişki hakkı tanınabilir (TMK m.325).

Diğer ebeveyn çocuğu göstermezse ne yapılır?

Çocukla kişisel ilişkiye dair ilamların icrasını düzenleyen İcra ve İflas Kanununun 25/a ve 25/b maddeleri, 24.11.2021 tarihli ve 7343 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır. Bugün karar rızayla uygulanmazsa hak sahibi, çocuğun yerleşim yerindeki adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğüne başvurur (5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m.41/A, m.41/C). Müdürlük yükümlüye teslim emri gönderir; bu emre aykırı davranan ebeveyn, bir ay içinde yapılacak şikayet üzerine üç günden on güne kadar disiplin hapsiyle cezalandırılır (m.41/F-2). Başvurunun adım adım işleyişi, girişte bağlantısı verilen velayet yazısının son bölümünde anlatılmıştır.

Velayet kendisine bırakılan ebeveyn kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerini yerine getirmezse, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir; bu husus kararda taraflara ihtar edilir (TMK m.182/2, m.324/3). Kural yalnızca velayet sahibini bağlamaz: görüşme için çocuğu teslim alan ebeveyn de süre bitiminde çocuğu belirlenen yere getirmek zorundadır. Getirmezse, bir ay içinde yapılacak şikayet üzerine üç aya kadar disiplin hapsiyle cezalandırılabilir (m.41/F-3). Teslim emrinden sonra, gelişinizi teslim saatinden en az 48 saat önce müdürlüğe bildirmeniz gerektiğini de unutmayın (m.41/C-7).

Boşanma davası henüz sürüyorsa, görüşme düzeni için Boşanma Davası Sürerken Çocuğu Göstermiyorsa Ne Yapılır? yazısındaki geçici tedbirler uygulanır. Velayet sahibinin çocukla başka şehre taşınması veya okul değiştirmesi gündemdeyse Boşanma Davasında Çocuğun Okulu ve Adresi Değiştirilebilir mi? yazısına, diğer konular için aile hukuku sayfasına bakabilirsiniz.

Çocuğunuz için uygun görüşme düzeninin belirlenmesi veya değiştirilmesi somut koşullara bağlı olduğundan, bir avukata danışmanız önerilir.