Boşanma Davası Sürerken Çocuğu Göstermiyorsa Ne Yapılır?

Boşanma sürecinde eşlerden biri çocukla birlikte evden ayrılır ve diğer ebeveynin çocuğu görmesine izin vermezse, aileler büyük bir belirsizlik yaşar. Boşanma davası sürerken çocuğu göstermiyorsa ne yapılacağı sorusunun cevabı, kendi başınıza değil mahkeme kararıyla hareket etmektir. Bu yazıda geçici tedbirlerin nasıl isteneceğini, karara uyulmazsa izlenecek yolu ve şiddet iddiası bulunan durumları bulacaksınız.

Boşanma davası devam ederken çocuğu diğer ebeveyn göstermiyorsa ne yapılabilir?

Evlilik devam ettiği sürece anne ve baba velayeti birlikte kullanır (Türk Medeni Kanunu m.336/1). Boşanma davası açılması bu durumu kendiliğinden değiştirmez. Ancak kanun, kişisel ilişkiye yönelik bir düzenleme yapılıncaya kadar, velayet hakkına sahip veya çocuk kendisine bırakılmış kişinin rızası dışında kişisel ilişki kurulamayacağını öngörür (TMK m.326/3). Ayrıca adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğü aracılığıyla uygulatma yoluna gidebilmek için mahkemenin verdiği bir ilam veya tedbir kararı gerekir (5395 s. K. m.41/A). Bu nedenle çocuğu görmek için önce mahkemeden bir tedbir kararı alınması gerekir.

Boşanma davası açılınca hakim, davanın devamı süresince gerekli olan ve özellikle çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK m.169). Ortak hayata son verilmişse hakim velayeti geçici olarak eşlerden birine verebilir (TMK m.336/2). Dava henüz açılmamışsa, haklı bir sebeple ayrı yaşayan eşler için de hakim çocuklarla ilgili önlemleri alabilir (TMK m.197/4). Dava süreci hakkında genel bilgi için Çekişmeli Boşanma Davası Nasıl Açılır, Ne Kadar Sürer? yazısına bakabilirsiniz.

Geçici kişisel ilişki ve geçici velayet nasıl istenir?

Hakim bu önlemleri kendiliğinden almakla yükümlü olsa da, çocuğu göremeyen ebeveynin durumu dilekçeyle açıkça bildirmesi kararın hızlanmasını sağlar. Talep, dava dilekçesinde veya davanın herhangi bir aşamasında ayrı bir dilekçeyle yapılabilir.

Tedbir kararına uyulmazsa ne olur?

Aile mahkemesinin çocuk teslimi veya kişisel ilişkiye dair yalnızca kesin hükümleri değil, dava sürerken verdiği tedbir kararları da bu müdürlükler tarafından uygulanır (5395 sayılı Kanun m.41/A). Yetkili müdürlük çocuğun yerleşim yerindeki müdürlüktür; müdürlük bulunmayan yerlerde bu görevi Adalet Bakanlığınca belirlenen hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğü yürütür. Adalet Bakanlığı, sürecin işleyişini anlatan bilgilendirme videolarına ilişkin bir duyuru da yayımlamıştır.

• Karar rızayla uygulanmazsa hak sahibi müdürlüğe başvurur; müdürlük yükümlüyle iletişime geçer ve çocuğun belirlenen yere getirilmesini bildirir (m.41/B, m.41/C).
• Yükümlüye ulaşılamaz veya çocuk getirilmezse teslim emri tebliğ edilir; kişisel ilişkide bu emir sonraki görüşme günleri için de geçerlidir.
• Kişisel ilişkiye dair teslim emrine aykırı davranan, bir ay içinde yapılacak şikayet üzerine üç günden on güne kadar disiplin hapsiyle cezalandırılır (m.41/F-2).
• Geçici velayet kararına bağlı çocuk teslimi emrine aykırı davranan için bu süre üç aya kadardır (m.41/F-1).
• Müdürlük işlemlerine karşı öğrenme veya tebliğden itibaren bir hafta içinde aile mahkemesine şikayet yoluna gidilebilir; şikayet üzerine verilen karara karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir (m.41/E).

Bu işlemler harçtan istisnadır; avukatlık ücreti dışındaki giderler Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır (m.41/H). Çocuğu diğer ebeveynden uzaklaştıran tutum, velayet konusundaki nihai değerlendirmede de dikkate alınabilir; mahkemenin baktığı ölçütler Velayet Kime Verilir? yazısında anlatılmıştır.

Şiddet iddiası varsa 6284 sayılı Kanun nasıl uygulanır?

Çocuğu göstermeyen ebeveyn bazen şiddet veya güvenlik endişesi ileri sürer. Böyle bir durumda aile mahkemesi hakimi 6284 sayılı Kanun kapsamında koruyucu ve önleyici tedbirlerle birlikte velayet, nafaka ve kişisel ilişki konularında da karar verebilir (m.5/3). Daha önce verilmiş bir kişisel ilişki kararı varsa, görüşmenin refakatçi eşliğinde yapılmasına, sınırlanmasına veya tümüyle kaldırılmasına hükmedilebilir (m.5/1-ç).

6284 sayılı Kanun kapsamında gizlilik kararı veya başka bir tedbir varsa, müdürlük teslim işlemlerini bu kararlara göre düzenler (5395 s. K. m.41/C-11). 6284 sayılı Kanun kapsamındaki tedbir kararına aykırı davranan şiddet uygulayan hakkında hakim kararıyla üç günden on güne kadar, tekrarında on beş günden otuz güne kadar zorlama hapsi uygulanır (m.13); koruma kararlarının ayrıntısı Boşanma Davasında Uzaklaştırma Kararı Alınabilir mi? yazısındadır. Mahkeme şiddet iddiasını somut delillerle birlikte değerlendirir; kişisel ilişkinin tamamen kaldırılması yerine refakatli görüşme gibi daha sınırlı bir düzen de seçilebilir.

Kendi başınıza nelerden kaçınmalısınız?

• Çocuğu okul çıkışında veya zorla almaya çalışmayın; bu davranış çocuğu yıpratır ve velayet değerlendirmesinde aleyhinize yorumlanabilir.
• Çocuğu tartışmalara taraf etmeyin ve diğer ebeveyni onun yanında kötülemeyin.
• Görüşme günlerine düzenli ve zamanında gelin; tedbir kararındaki saatlere siz de uyun.
• Çocuğun yurt dışına götürülme ihtimali varsa, bunu da tedbir dilekçenizde belirtin.

Çocuğun okulunun, yaşadığı şehrin veya yurt dışı seyahatinin dava sırasında değiştirilmesi ayrı bir sorundur ve Boşanma Davasında Çocuğun Okulu ve Adresi Değiştirilebilir mi? yazısında ele alınmıştır. Boşanma kesinleştikten sonraki görüşme düzeni için Velayeti Olmayan Ebeveyn Çocuğu Ne Zaman ve Nasıl Görebilir? yazısına, diğer konular için aile hukuku sayfasına bakabilirsiniz.

Çocuğunuzla ilişkinizi koruyacak en uygun tedbirin hangisi olduğu somut duruma göre değiştiğinden, bir avukata danışmanız önerilir.