Boşanma Davasında Çocuğun Okulu ve Adresi Değiştirilebilir mi?

Boşanma davası açıldıktan sonra eşlerden biri çocukla başka bir şehre taşınmak, çocuğu yeni bir okula kaydettirmek veya yurt dışına götürmek isteyebilir. Boşanma davasında çocuğun okulu ve adresi konusundaki kararlar, hem çocuğun günlük hayatını hem de ileride verilecek velayet kararını etkiler. Bu yazıda dava sürerken kimin hangi kararı alabileceğini ve anlaşmazlıkta hangi yollara başvurulabileceğini bulacaksınız.

Boşanma davası sırasında velayet kimdedir?

Evlilik devam ettiği sürece anne ve baba velayeti birlikte kullanır (Türk Medeni Kanunu m.336/1). Boşanma davası açılması, kesin karar verilinceye kadar evliliği sona erdirmez; bu nedenle ortak velayet de kendiliğinden bitmez. Anne ve baba, çocuğun bakım ve eğitimi konusunda onun menfaatini göz önünde tutarak gerekli kararları alır ve uygular (TMK m.339/1); çocuğun olgunluğu ölçüsünde onun düşüncesini de dikkate alırlar (TMK m.339/3).

Ortak hayata son verilmişse hakim, velayeti dava süresince eşlerden birine verebilir (TMK m.336/2, m.169). Böyle bir geçici velayet kararı varsa okul, ikamet ve benzeri günlük kararları kural olarak bu ebeveyn alır. Geçici velayet kararı yoksa önemli kararlar her iki ebeveynin ortak sorumluluğundadır.

Boşanma davası sırasında çocuğun adresi ve okulu diğer ebeveynin izni olmadan değiştirilebilir mi?

Hukuken ortak velayet devam ettiği için çocuğun okulunun değiştirilmesi gibi önemli bir karar, ilke olarak iki ebeveynin uzlaşmasıyla alınmalıdır. Ancak uygulamada okul işlemleri, okul kayıtlarında veli olarak görünen ebeveyn üzerinden yürür. Okul öncesi ve ilköğretim kurumlarında nakil, öğrenci velisinin başvurusu üzerine e-Okul sisteminde yapılır ve öğrenci velisi; anne, baba veya yasal sorumluluğu üstlenen kişidir (MEB Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği m.12/1, m.17/1).

Yönetmeliklere göre velayet konusunda anlaşmazlık halinde yargı kararına göre işlem yapılır; velayete ilişkin yargılama sürecinin devam ettiği durumlarda ise okul kayıtları esas alınır (ilköğretim için m.17/5, ortaöğretim için Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği m.34/5). Ayrıca iyiniyetli üçüncü kişiler, eşlerden birinin diğerinin rızasıyla işlem yaptığını varsayabilir (TMK m.342/2). Bu nedenle kayıtlı veli olan ebeveynin başvurusuyla nakil fiilen gerçekleşebilir. Diğer ebeveynin buna karşı etkili yolu, okul yönetimiyle tartışmak değil, mahkemeden tedbir istemektir.

Adres bakımından da benzer bir durum vardır. Velayet altındaki çocuğun yerleşim yeri ana ve babasının yerleşim yeridir; ana ve babanın ortak yerleşim yeri yoksa çocuğun kendisine bırakıldığı ebeveynin yerleşim yeridir (TMK m.21). Dava sürerken çocukla başka bir şehre taşınmak kanunda açıkça yasaklanmış değildir; ancak taşınma diğer ebeveynin çocukla ilişkisini fiilen kesiyorsa mahkeme bunu çocuğun yararı açısından değerlendirir.

Çocuk yurt dışına çıkarılabilir mi, pasaport nasıl alınır?

Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün açıklamasına göre devam eden boşanma davası sürecinde mahkeme velayete dair ara karar vermişse çocuğun pasaport başvurusunu geçici velayetin verildiği ebeveyn yapar; ara karar yoksa ebeveynlerin birlikte başvurması gerekir (NVİ pasaport sıkça sorulan sorular). Başvuruda hazır bulunamayan ebeveyn, noterde veya yurt dışında Türk dış temsilciliğinde düzenlenmiş muvafakatname verebilir.

Çocuğun zaten geçerli bir pasaportu varsa ve bir ebeveynin onu yurt dışına götürüp geri getirmemesinden endişe ediliyorsa, bu endişe somut gerekçeleriyle dilekçede açıkça belirtilerek davaya bakan mahkemeden çocuğun yurt dışına çıkarılmaması yönünde tedbir istenebilir. Hakim çocukların korunmasına ilişkin geçici önlemleri TMK m.169 uyarınca alır; böyle bir talebin kabul edilip edilmeyeceği ve tedbirin kapsamı, çocuğun yararına ve somut olaya göre mahkemenin takdirine bağlıdır. Çocuk izinsiz olarak yurt dışına götürülür veya orada alıkonulursa ve götürüldüğü ülke de 1980 tarihli Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesine tarafsa, Sözleşme ve 5717 sayılı Kanun kapsamında Adalet Bakanlığına iade başvurusu yapılabilir (Adalet Bakanlığı DİABGM). Sözleşme Türkiye bakımından 01.08.2000 tarihinde yürürlüğe girmiştir (HCCH taraf devletler tablosu). Kaçırma veya alıkoymanın üzerinden bir yıl geçmeden yargısal süreç başlatılmışsa çocuğun derhal iadesine karar verilmesi kural olduğundan (Sözleşme m.12) zaman kaybetmemek önemlidir.

Anlaşmazlıkta mahkemeden hangi tedbirler istenebilir?

Bu değişiklikler velayet kararını etkiler mi?

Etkileyebilir. Mahkeme velayeti belirlerken bakımın sürekliliğine, çocuğun okul ve çevre düzenine ve her ebeveynin diğer ebeveynle ilişkiyi destekleyip desteklemediğine bakar; ana ve babadan her biri, diğerinin çocukla kişisel ilişkisini zedelemekten ve çocuğun eğitimini engellemekten kaçınmakla yükümlüdür (TMK m.324/1). Ölçütlerin ayrıntısı Velayet Kime Verilir? yazısındadır. Boşanma kesinleştikten sonra velayeti olmayan ebeveynin görüşme düzeni ise Velayeti Olmayan Ebeveyn Çocuğu Ne Zaman ve Nasıl Görebilir? yazısında anlatılmıştır.

Taşınma nedeniyle çocuğu göremez hale geldiyseniz, geçici kişisel ilişki tedbiri ve kararın uygulanması Boşanma Davası Sürerken Çocuğu Göstermiyorsa Ne Yapılır? yazısında anlatılmıştır. Kişisel ilişkiye ilişkin düzenlemelerde çocuğun oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir; ancak boşanma davasına ilişkin yetki kuralları saklıdır (TMK m.326). Diğer konular için aile hukuku sayfasına bakabilirsiniz.

Çocuğunuzun okul, ikamet veya seyahat durumuna ilişkin en uygun yol somut olaya göre değiştiğinden, bir avukata danışmanız önerilir.