Boşanma Davasında Uzaklaştırma Kararı Alınabilir mi?

Boşanma davası açıldıktan sonra eşler arasındaki gerginlik çoğu zaman artar; tehdit, ısrarlı arama, eve zorla girme veya fiziksel şiddet bu dönemde sık yaşanır. Boşanma davasında uzaklaştırma kararı dava devam ederken de istenebilir ve boşanma davasının sonucunu beklemez. Bu yazıda 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun kapsamında hangi tedbirlerin istenebileceğini, nereye başvurulacağını, kararın ne kadar süreceğini, ihlalin sonucunu ve boşanma davasıyla ilişkisini bulacaksınız.

Boşanma davası açıldıktan sonra uzaklaştırma kararı alınabilir mi?

Evet. 6284 sayılı Kanundaki tedbirler bir davaya bağlı değildir; boşanma davası açılmadan önce, dava sürerken ve boşanma kesinleştikten sonra istenebilir. Kanun, şiddete uğrayan veya uğrama tehlikesi bulunan kadınları, çocukları, aile bireylerini ve tek taraflı ısrarlı takip mağdurlarını korur (m.1). Ev içi şiddet tanımı, aynı haneyi paylaşmayan aile bireyleri arasındaki şiddeti de kapsar (m.2/1-b).

Kanundaki şiddet tanımı geniştir: fiziksel, cinsel, psikolojik, sözlü veya ekonomik her türlü tutum ve davranış ile bunlara yönelik tehdit ve baskı şiddet sayılır (m.2/1-d). Bu nedenle başvuru yalnızca darp halinde değil, ağır tehdit ve sürekli taciz halinde de yapılabilir. Koruma kadınlarla sınırlı değildir; şiddete uğrayan erkek eş ve çocuklar için de tedbir istenebilir.

Uzaklaştırma kararı hangi tedbirleri kapsar?

Günlük dilde “uzaklaştırma kararı” denilen tedbirler, Kanunun 5. maddesinde düzenlenen ve şiddet uygulayan hakkında verilen önleyici tedbirlerdir. Boşanma sürecinde en sık istenenler şunlardır:

• Müşterek konuttan veya bulunduğu yerden derhal uzaklaştırılması ve müşterek konutun korunan kişiye tahsis edilmesi (m.5/1-b).
• Korunan kişiye, bulunduğu konuta, okula ve işyerine yaklaşmaması (m.5/1-c).
• Korunan kişiyi iletişim araçlarıyla veya başka surette rahatsız etmemesi (m.5/1-f).
• Şiddet tehdidi, hakaret, aşağılama veya küçük düşürme içeren söz ve davranışlarda bulunmaması (m.5/1-a).
• Gerekirse korunan kişinin yakınlarına, tanıklarına ve kişisel ilişkiye ilişkin haller saklı kalmak üzere çocuklarına yaklaşmaması (m.5/1-d); silahlarını kolluğa teslim etmesi (m.5/1-g).

Korunan kişi lehine koruyucu tedbirler de vardır. Mülki amir barınma yeri, geçici maddi yardım ve hayati tehlike halinde geçici koruma kararı verebilir (m.3). Hakim ise işyerinin değiştirilmesine, evli kişi için müşterek yerleşim yerinden ayrı yerleşim yeri belirlenmesine ve şartları varsa tapu kütüğüne aile konutu şerhi konulmasına karar verebilir (m.4).

Uzaklaştırma kararı için nereye başvurulur?

Tedbir kararı ilgilinin talebi, Bakanlık veya kolluk görevlileri ya da Cumhuriyet savcısının başvurusu üzerine verilir. Talep, en çabuk ve en kolay ulaşılabilecek yer hakiminden, mülki amirden ya da kolluk biriminden yapılabilir (m.8/1). Kanunda geçen “hakim”, aile mahkemesi hakimidir (m.2/1-c).

Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde konuttan uzaklaştırma, yaklaşmama ve benzeri önleyici tedbirleri (m.5/1-a, b, c ve d) kolluk amiri de alabilir. Kolluk amiri evrakı en geç kararın alındığı günü izleyen ilk iş günü içinde hakimin onayına sunar; hakim yirmi dört saat içinde onaylamazsa tedbir kendiliğinden kalkar (m.5/2). Barınma ve geçici koruma gibi acil koruyucu tedbirlerde ise onay mercii mülki amirdir ve süre kırk sekiz saattir (m.3/2).

Bu Kanun kapsamındaki başvurular ve kararların yerine getirilmesi için harç, yargılama gideri, posta gideri ve benzeri hiçbir ad altında masraf alınmaz (m.20/1). Kişisel eşya ve belgelerin evden alınması gerekiyorsa, talep halinde bunların kolluk eliyle teslimi sağlanır (m.8/7).

Uzaklaştırma kararı kaç ay sürer, delil gerekir mi?

Tedbir kararı ilk defasında en çok altı ay için verilebilir. Şiddet veya şiddet tehlikesinin devam edeceği anlaşılırsa, resen ya da korunan kişinin, Bakanlığın veya kolluğun talebiyle tedbirin süresi veya şekli değiştirilebilir, tedbir kaldırılabilir ya da aynen devam ettirilebilir (m.8/2). Boşanma davası uzun sürüyorsa, süre bitmeden uzatma talebinde bulunmak önemlidir.

Kanun, koruyucu tedbir kararı için şiddetin uygulandığına dair delil veya belge aranmayacağını açıkça düzenler; önleyici tedbir kararının ise geciktirilmeksizin verileceğini belirtir (m.8/3). Uygulamada önleyici tedbir talepleri de çoğu zaman ayrıntılı bir ispat beklenmeden, başvurucunun beyanı ve dosyadaki bilgiler üzerinden hızla değerlendirilir; yine de her talep somut olayın özelliklerine göre ele alınır. Yine de mesaj kayıtları, darp raporu veya tanık bilgisi varsa başvuruya eklemek, hem uzatma talebinde hem de boşanma davasında işinize yarar.

Tedbir kararı korunan kişiye ve şiddet uygulayana tefhim veya tebliğ edilir; tebliğde, karara aykırılık halinde zorlama hapsi uygulanacağı ihtarı yapılır (m.8/4-5). Kararın tebliğ edilmemiş olması uygulanmasına engel değildir (m.10/5). Karara karşı tefhim veya tebliğden itibaren iki hafta içinde aile mahkemesine itiraz edilebilir; itiraz mercii bir hafta içinde karar verir ve bu karar kesindir (m.9).

Uzaklaştırma kararına uyulmazsa ne olur?

Tedbir kararının gereklerine aykırı davranan şiddet uygulayan, fiili ayrıca bir suç oluştursa bile, ihlal edilen tedbirin niteliğine ve aykırılığın ağırlığına göre hakim kararıyla üç günden on güne kadar zorlama hapsine tabi tutulur. Aykırılığın her tekrarında süre on beş günden otuz güne kadardır; zorlama hapsinin toplam süresi altı ayı geçemez (m.13/1-2). Bu kararları Cumhuriyet başsavcılığı yerine getirir (m.13/3).

Zorlama hapsi, karara uyulmasını sağlamaya yönelik bir yaptırımdır ve işlenen suçun cezası yerine geçmez. İhlal sırasında tehdit, yaralama veya konut dokunulmazlığının ihlali gibi bir suç işlenirse ayrıca ceza soruşturması yürütülür. İhlali kolluğa hemen bildirmek; tarih, saat, mesaj ve arama kayıtlarını saklamak, hem zorlama hapsi hem de tedbirin uzatılması için önemlidir.

Uzaklaştırma kararı boşanma davasını nasıl etkiler?

Boşanma davası açılınca hakim, davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri resen alır (Türk Medeni Kanunu m.169). Aile konutunun dava süresince bir eşe bırakılması (aile konutu tahsisi), tedbir nafakası ve çocukların kimde kalacağı bu kapsamda boşanma dosyasında düzenlenir. 6284 tedbirleri ise şiddeti önlemeye yöneliktir ve ayrı bir dosyada, çoğu zaman çok kısa sürede verilir.

İki yol birbirinin alternatifi değildir, birlikte kullanılabilir. 6284 kapsamında hakim, daha önce verilmiş bir kişisel ilişki kararı varsa görüşmenin refakatçi eşliğinde yapılmasına, sınırlanmasına veya tümüyle kaldırılmasına da karar verebilir (m.5/1-ç). Boşanma dosyasındaki geçici önlemlerle örtüşmeyen bir tedbir alınmışsa, bunu boşanma dosyasına bildirmek yararlı olur. Çocukla görüşme düzeninin genel kuralları için velayet ve kişisel ilişki yazısına bakabilirsiniz.

Koruyucu tedbir kararı şiddetin ispatı aranmadan verilebildiği için, 6284 kapsamındaki bir tedbir kararı boşanma davasında kusurun ispatı bakımından uygulamada genellikle tek başına yeterli görülmez. Şiddet olaylarını boşanma dilekçesinde tarih ve yer vererek somut biçimde anlatmak, rapor, tanık ve yazışma gibi delilleri göstermek gerekir. Kusurun tazminat ve nafakaya etkisi ile dava süreci çekişmeli boşanma davası yazısında anlatılmıştır.

Tedbir ve boşanma süreçlerinin birlikte nasıl yürütüleceği somut olaya göre değişir. Konuyla bağlantılı diğer başlıklar için aile hukuku sayfasına göz atabilir, kendi durumunuz için bir avukata danışabilirsiniz.