Kısa yanıt
Aile konutu tahsisi kararıyla ev, boşanma davası süresince eşlerden birine bırakılırsa diğer eş, tapu kendi adına kayıtlı olsa bile karara uyup evden çıkmak zorundadır (TMK m.169). Bu karar geçicidir, mülkiyeti değiştirmez ve en geç boşanma kesinleşince sona erer. Şiddet varsa 6284 sayılı Kanunla eşin evden uzaklaştırılması ayrıca istenebilir.
Bu yazıda
Aile konutu tahsisi, boşanma davası sürerken eşlerin birlikte yaşadığı evin geçici olarak eşlerden birine bırakılmasıdır. Boşanma aşamasında aynı evde kalmak çoğu zaman gerginliği artırır; hangi eşin evde kalacağı ve diğerinin ne zaman çıkması gerektiği önemli bir soru haline gelir. Aşağıda tahsis kararının şartlarını, karara uyulmazsa ne olacağını, aile konutu şerhini, şiddet halindeki koruma tedbirlerini ve boşanmadan sonraki durumu bulacaksınız. Boşanmayla ilgili diğer konular için aile hukuku sayfasına bakabilirsiniz.
Boşanma davasında aile konutu eşlerden birine tahsis edilirse diğer eş evden çıkmak zorunda mı?
Evet. Türk Medeni Kanunu m.169'a göre boşanma veya ayrılık davası açılınca hakim, dava süresince gerekli olan ve özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, mallarının yönetimine ve çocukların bakımına ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden alır. Ortak konutun eşlerden birine bırakılması bu önlemlerin başında gelir. Tahsis kararı verildiğinde diğer eş, karara uyarak evi boşaltmak zorundadır.
Tapunun kimin adına kayıtlı olduğu tek başına belirleyici değildir. Uygulamada mahkeme özellikle çocukların hangi eşin yanında kaldığına, eşlerin barınma ihtiyacına ve başka bir konut imkanı olup olmadığına, ekonomik durumlarına ve şiddet iddialarına bakar. Böylece ev, tapusu diğer eş adına kayıtlı olsa bile çocuklarla kalan eşe tahsis edilebilir.
Tahsis kararı geçicidir ve mülkiyeti değiştirmez. Koşullar değişirse eşlerden biri önlemin değiştirilmesini isteyebilir; karar en geç boşanma kararının kesinleşmesiyle sona erer. Evin kime ait olduğu ve paylaşımı, mal rejiminin tasfiyesinde ayrıca çözülür.
Hakim tahsisle birlikte ev eşyasının kullanımı ile kira, aidat ve fatura gibi giderler konusunda da önlem alabilir. Evde kalan eşin ve çocukların geçimi için tedbir nafakası da bu önlemler arasında yer alır; ayrıntılar için Nafaka Türleri yazısına bakabilirsiniz.
Aile konutu tahsisi nasıl istenir?
Konut tahsisi için izlenecek adımlar
Talebi açıkça yazın
Dava veya cevap dilekçesinde “TMK m.169 uyarınca ortak konutun dava süresince tarafıma ve çocuklara tahsisine” şeklinde açık bir talep kurun. Talep dava sırasında ayrı bir dilekçeyle de ileri sürülebilir.
Gerekçenizi belgeleyin
Çocukların okul ve bakım düzeni, gelir durumu, başka bir konutunuzun olmaması, varsa şiddet veya tehdit iddiaları için rapor, tutanak, mesaj ve tanık bilgilerini sunun.
Ara kararı takip edin
Mahkeme talebi genellikle ön inceleme veya ara kararla karara bağlar. Kararın örneğini alın ve diğer eşe tebliğ edildiğinden emin olun.
Kararı uygulatın
Diğer eş evi boşaltmazsa kararın yerine getirilmesi için mahkemeye ve icra dairesine başvurun; uygulamada gerektiğinde kolluk yardımı istenir.
Kişisel eşyaların teslimini düzenleyin
Evden çıkan eşin kişisel eşyalarının teslimi tutanakla yapılırsa sonradan eşya ve ziynet uyuşmazlıkları azalır.
Tahsis kararına uyulmazsa ne olur?
Tahsis kararına uymayan eş, kararın zorla uygulanmasıyla karşılaşabilir. TMK m.169 kapsamındaki geçici önlemlerin hangi usulle yerine getirileceği kanunda ayrıca düzenlenmemiştir; uygulamada kararın içeriğine göre icra dairesi aracılığıyla, gerektiğinde kolluk yardımıyla yerine getirilmesi istenir. Bu nedenle kararın açık ve uygulanabilir yazılması önemlidir.
Evde kalan eş de karara uygun davranmalıdır; örneğin diğer eşin kişisel eşyalarını teslim etmemek veya eve girişini kendiliğinden engellemek yeni uyuşmazlıklara yol açar. Ev içinde şiddet, tehdit veya ısrarlı rahatsız etme varsa en hızlı ve etkili yol, aşağıda anlatılan 6284 sayılı Kanun kapsamındaki tedbirlerdir.
Aile konutu şerhi ve satış yasağı ne işe yarar?
Aile konutu, eşlerin hayatlarını birlikte sürdürdükleri evdir. TMK m.194'e göre eşlerden biri, diğerinin açık rızası olmadan aile konutuna ilişkin kira sözleşmesini feshedemez, konutu devredemez veya konut üzerindeki hakları sınırlayamaz. Rıza alınamazsa veya diğer eş haklı bir sebep olmadan rıza vermezse, işlem yapmak isteyen eş hakimin müdahalesini isteyebilir (TMK m.194/2).
Konutun maliki olmayan eş, tapu kütüğüne aile konutu şerhi konulmasını doğrudan tapu müdürlüğünden isteyebilir (TMK m.194/3). Konut kiralıksa, sözleşmenin tarafı olmayan eş kiralayana yapacağı bildirimle sözleşmenin tarafı olur (TMK m.194/4). Dava sırasında evin satılması endişesi varsa mahkemeden ihtiyati tedbir de istenebilir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.389). Mal paylaşımı için Boşanmada Mal Paylaşımı yazısına bakabilirsiniz.
6284 sayılı Kanunla eş evden uzaklaştırılabilir mi?
Evet. 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun m.5/1-b uyarınca aile mahkemesi hakimi, şiddet uygulayanın ortak konuttan derhal uzaklaştırılmasına ve konutun korunan kişiye tahsis edilmesine karar verebilir. Bu tedbir için boşanma davası açılmış olması gerekmez. Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde kolluk amiri de bu tedbiri alabilir; kolluk amiri kararı en geç kararı izleyen ilk iş günü hakimin onayına sunar ve hakim 24 saat içinde onaylamazsa tedbir kendiliğinden kalkar (m.5/2). Uzaklaştırma kararının başvuru yolları ve süreleri Boşanma Davasında Uzaklaştırma Kararı yazısında ayrıntılı olarak anlatılmaktadır.
| TMK m.169 tahsisi | 6284 sayılı Kanun m.5 uzaklaştırma | |
|---|---|---|
| Şart | Boşanma veya ayrılık davasının açılmış olması | Şiddet veya şiddet uygulanma tehlikesi |
| Kim karar verir? | Boşanma davasına bakan mahkeme | Aile mahkemesi hakimi; acil hallerde kolluk amiri (hakim onayına sunulur, 24 saat içinde onaylanmazsa kalkar) |
| Süre | Dava süresince, en geç kesinleşmeye kadar | İlk defasında en çok 6 ay; gerekirse uzatılabilir (m.8) |
| Uyulmazsa | Kararın icra yoluyla uygulatılması | 3-10 gün zorlama hapsi; tekrarında 15-30 gün, toplam en çok 6 ay (m.13) |
| İtiraz | Koşullar değişirse aynı mahkemeden değiştirilmesi veya kaldırılması istenebilir | Tebliğden itibaren 2 hafta içinde aile mahkemesine (m.9) |
Boşanmadan sonra evde kim kalır?
TMK m.169 kapsamındaki tahsis, boşanma kararının kesinleşmesiyle sona erer. Boşanmayla ev aile konutu niteliğini de kaybeder; TMK m.194'teki koruma artık işlemez. Ev bir eşin kişisel veya edinilmiş malı olarak onun adına kayıtlıysa, malik eski eşin evi boşaltmasını isteyebilir. Boşaltılmazsa malik, haksız el atmanın önlenmesi davası açabilir (TMK m.683); uygulamada bu davayla birlikte haksız kullanım bedeli olan ecrimisil de istenir.
Ev iki eşin paylı mülkiyetindeyse mal rejiminin tasfiyesinde eşlerden biri, daha üstün bir yararı olduğunu ispatlayıp diğerinin payını ödeyerek evin kendisine verilmesini isteyebilir (TMK m.226/2). Anlaşma olmazsa ortaklığın giderilmesi yoluna gidilebilir; bunun için Ortaklığın Giderilmesi Davası yazısına bakabilirsiniz. Anlaşmalı boşanmada evin kullanımı veya devri protokolde de düzenlenebilir.
Sık yapılan bir yanılgı, TMK m.240'ın boşanmada da uygulanacağının düşünülmesidir. Bu madde, evliliğin ölümle sona ermesi halinde sağ kalan eşin, ölen eşe ait konut üzerinde intifa veya oturma hakkı istemesini düzenler. Boşanma için benzer bir hüküm bulunmamaktadır.
Somut durumunuzda konut tahsisinin veya koruma tedbirinin hangi yolla isteneceğini değerlendirmek için bir avukata danışmanız önerilir.
Sık sorulan sorular
Ev benim adıma kayıtlı, mahkeme beni evden çıkarabilir mi?
Evet. Boşanma davası sırasında hakim, TMK m.169 uyarınca konutu çocuklarla kalan veya barınma ihtiyacı daha fazla olan eşe tahsis edebilir; tapunun kimin adına kayıtlı olduğu tek başına belirleyici değildir. Bu karar mülkiyeti değiştirmez ve en geç boşanmanın kesinleşmesiyle sona erer. Kesinleşmeden sonra malik eş, evin boşaltılmasını isteyebilir.
Boşanma davası açmadan eşimi evden uzaklaştırabilir miyim?
Şiddet veya şiddet tehlikesi varsa evet. 6284 sayılı Kanun uyarınca aile mahkemesi hakimi, boşanma davası olmasa da şiddet uygulayanın ortak konuttan uzaklaştırılmasına karar verebilir; acil durumlarda kolluk amiri de bu tedbiri alabilir. Şiddet yoksa, ayrı yaşamakta haklı olan eş TMK m.197 uyarınca konuttan yararlanmaya ilişkin önlem alınmasını isteyebilir.
Boşandıktan sonra eski eşim evden çıkmazsa ne yapabilirim?
Ev sizin adınıza kayıtlıysa önce evin boşaltılmasını yazılı olarak isteyin. Eski eşiniz çıkmazsa haksız el atmanın önlenmesi davası açabilirsiniz (TMK m.683); uygulamada bu davayla birlikte haksız kullanım bedeli olan ecrimisil de istenir. Ev ortak mülkiyetteyse mal rejiminin tasfiyesi veya ortaklığın giderilmesi yoluna gidilebilir. Boşanmadan sonra TMK m.169 tahsisi devam etmez.
Eşim aile konutunu benim iznim olmadan satabilir mi?
Hayır. TMK m.194'e göre eşlerden biri, diğerinin açık rızası olmadan aile konutunu devredemez, kira sözleşmesini feshedemez veya konut üzerindeki hakları sınırlayamaz. Konutun maliki olmayan eş, tapu müdürlüğünden aile konutu şerhi konulmasını isteyebilir. Boşanma davası sırasında satış riski varsa mahkemeden ihtiyati tedbir de talep edilebilir.
Uzaklaştırma kararına uyulmazsa ne olur?
6284 sayılı Kanun kapsamındaki tedbir kararına aykırı davranan kişi, hakim kararıyla 3 günden 10 güne kadar zorlama hapsine tabi tutulur. Aykırılığın her tekrarında süre 15 günden 30 güne kadardır; zorlama hapsinin toplamı 6 ayı geçemez (m.13). Fiil ayrıca bir suç oluşturuyorsa ceza soruşturması da yürütülür.