Kısa yanıt
Boşanmada mal paylaşımı, eşler başka bir rejim seçmediyse edinilmiş mallara katılma rejimine göre yapılır (TMK m.202). Evlilik süresince karşılığı verilerek edinilen malların, borçlar düşüldükten sonra kalan değerinin (artık değer) yarısı diğer eşe katılma alacağı olarak ödenir (TMK m.231, m.236); miras ve bağış gibi kişisel mallar paylaşılmaz.
Bu yazıda
Boşanmada mal paylaşımı, hukuki adıyla mal rejiminin tasfiyesi, eşlerin evlilik boyunca edindikleri değerlerin kanundaki kurallara göre bölüşülmesidir. Paylaşım çoğu zaman malların fiilen ikiye bölünmesi şeklinde değil, bir eşin diğerine para ödemesi şeklinde gerçekleşir. Aşağıda hangi malların paylaşıldığını, alacağın nasıl hesaplandığını ve davanın nasıl açıldığını bulacaksınız. Boşanmanın diğer sonuçları için aile hukuku sayfasına bakabilirsiniz.
Boşanmada mal paylaşımı hangi kurallara göre yapılır?
Eşler arasında mal rejimi sözleşmesi yoksa yasal rejim olan edinilmiş mallara katılma uygulanır (Türk Medeni Kanunu m.202). Mal ayrılığı gibi başka bir rejim ancak noterde düzenlenen veya onaylanan bir sözleşmeyle ya da evlenme başvurusunda yazılı olarak yapılan seçimle kabul edilebilir (TMK m.205). Mal rejimi sözleşmesinde artık değere katılma için kanundan farklı bir oran kararlaştırılmışsa, bu anlaşma boşanmada ancak sözleşmede açıkça öngörülmüşse geçerlidir (TMK m.238).
Mal rejimi, boşanma davasının açıldığı tarihte sona erer (TMK m.225/2). Bu nedenle dava tarihinden sonra edinilen mallar paylaşıma girmez. Türk Medeni Kanununun yürürlüğe girdiği 1 Ocak 2002'den önceki evlilik dönemi için ise eski kanundaki mal ayrılığı rejimi geçerlidir (4722 sayılı Kanun m.10); bu döneme ait mallar için Yargıtay uygulamasında katkı payı alacağı gündeme gelir.
Hangi mallar paylaşılır, hangileri paylaşılmaz?
| Paylaşıma girer (edinilmiş mal) | Paylaşıma girmez (kişisel mal) |
|---|---|
| Evlilik süresince maaş ve iş geliriyle alınan ev, araç ve birikimler | Evlenmeden önce sahip olunan mallar |
| Sosyal güvenlik kurumlarının yaptığı ödemeler | Evlilik içinde miras yoluyla edinilen mallar |
| Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar | Bağış gibi karşılıksız kazanılan mallar |
| Kişisel malların gelirleri (ör. miras kalan dairenin kira geliri) | Yalnız bir eşin kişisel kullanımına yarayan eşya |
| Edinilmiş malların yerine geçen değerler | Manevi tazminat alacakları ve kişisel malların yerine geçen değerler |
Bir eşin bütün malları, aksi ispatlanıncaya kadar edinilmiş mal sayılır; kime ait olduğu ispatlanamayan mallar ise eşlerin paylı mülkiyetinde kabul edilir (TMK m.222). Bu nedenle bir malın kişisel mal olduğunu ileri süren eş, bunu tapu kaydı, mirasçılık belgesi, bağış belgesi veya banka dekontu gibi belgelerle ispatlamalıdır.
Düğünde takılan ziynet eşyaları, Yargıtay uygulamasında erkeğe özgü takılar dışında kural olarak kadına bağışlanmış sayılır ve kadının kişisel malı kabul edilir. Bu nedenle ziynetler katılma alacağı hesabına girmez; ayrı bir talep olarak aynen iadesi veya bedeli istenebilir.
Sosyal güvenlik kurumlarınca yapılan toptan ödemeler ile iş gücü kaybı tazminatlarında, mal rejiminin sona ermesinden sonraki döneme düşen kısım kişisel mal olarak hesaba katılır (TMK m.228/2). Böylece yalnız evlilik dönemine isabet eden kısım paylaşıma girer.
Katılma alacağı nasıl hesaplanır?
Adım adım katılma alacağı hesabı
Malları ayırın
Her eşin malları, mal rejiminin sona erdiği tarihteki durumlarına göre kişisel ve edinilmiş mal olarak ayrılır (TMK m.228).
Eklenecek değerleri ekleyin
Mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan, olağan hediyeler dışında yapılan karşılıksız kazandırmalar ile katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirler hesaba eklenir (TMK m.229).
Denkleştirme yapın
Kişisel mallardan edinilmiş mallara veya tersi yönde yapılan ödemeler ve katkılar denkleştirilir (TMK m.230).
Artık değeri bulun
Edinilmiş malların toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarılır; kalan miktar artık değerdir. Eksi sonuç dikkate alınmaz (TMK m.231).
Yarıyı hesaplayın ve takas edin
Her eş, diğerinin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibidir; karşılıklı alacaklar takas edilir (TMK m.236).
Örnek: Eşlerden A'nın edinilmiş mallarının değeri 3.000.000 TL, bu mallara ilişkin borcu 1.000.000 TL ise A'nın artık değeri 2.000.000 TL'dir. B'nin artık değeri 400.000 TL ise B'nin alacağı 1.000.000 TL, A'nın alacağı 200.000 TL olur; takas sonucunda A, B'ye 800.000 TL öder. Rakamlar yalnızca yöntemi göstermek içindir. Katılma alacağının derhal ödenmesi borçlu eş için ciddi güçlük doğuracaksa, ödemenin uygun bir süre ertelenmesi istenebilir (TMK m.239).
Mallar, mal rejiminin sona erdiği tarihteki durumlarına göre belirlenir; ancak değerleri tasfiye anındaki sürüm değeri, yani piyasa değeri üzerinden hesaplanır (TMK m.232, m.235). Uygulamada bu değer, karar tarihine en yakın tarihte bilirkişi tarafından belirlenir.
Evlilikten önce alınan ev ve kredili mallar ne olur?
Evlenmeden önce satın alınan konut kişisel maldır. Ancak kredi taksitleri evlilik süresince eşlerden birinin maaşıyla ödendiyse, evlilik içinde ödenen kısım edinilmiş mallardan yapılmış katkı olarak hesaba katılır (TMK m.230). Bir eşin kendi kişisel malıyla, örneğin babasından kalan parayla diğer eşin malına katkıda bulunması halinde ise değer artış payı istenebilir (TMK m.227).
Tapuda yalnız bir eşin adının yazması, diğer eşin hakkı olmadığı anlamına gelmez. Paylaşım, tapudaki isimden bağımsız olarak malın edinildiği tarihe ve ödemenin kaynağına göre yapılır. Kredi borcu da artık değerin hesabında edinilmiş mala ilişkin borç olarak dikkate alınır.
Mal paylaşımı davası ne zaman ve nerede açılır?
Mal rejiminin tasfiyesi davası aile mahkemesinde açılır. Boşanma davasıyla birlikte istenebilir; ancak mahkemeler genellikle bu talebi ayrı dosyada görür ve boşanma kararının kesinleşmesini bekler. Yargıtay uygulamasına göre mal rejiminden doğan alacaklar, TMK m.178'deki bir yıllık süreye değil, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren işleyen on yıllık genel zamanaşımı süresine tabidir.
Davada işe yarayan belgeler
- Tapu ve araç kayıtlarıEdinme tarihlerini ve satış bedellerini gösterir
- Banka hesap dökümleriBirikimlerin ve ödemelerin kaynağını gösterir
- Kredi sözleşmesi ve ödeme planıHangi taksitlerin evlilik içinde ödendiğini gösterir
- Maaş bordroları ve SGK kayıtlarıEşlerin gelirini ve çalışma dönemlerini gösterir
- Mirasçılık belgesi ve bağış belgeleriKişisel mal iddiasını destekler
Mal kaçırmaya karşı neler yapılabilir?
Boşanma sürecinde bir eşin malları elden çıkarması riskine karşı mahkemeden ihtiyati tedbir istenebilir (HMK m.389). Aile konutu, diğer eşin açık rızası olmadan devredilemez; tapuya aile konutu şerhi konulmasını istemek bu korumayı tapu kaydında da görünür kılar (TMK m.194). Katılma alacağını azaltmak amacıyla yapılan devirler hesaba eklenir; borçlu eşin malvarlığı alacağı karşılamazsa, belirli koşullarla bu kazandırmalardan yararlanan üçüncü kişilere karşı da dava açılabilir (TMK m.229, m.241).
Somut durumunuzda hangi malların paylaşıma gireceğini ve alacağın nasıl hesaplanacağını değerlendirmek için bir avukata danışmanız önerilir.
Sık sorulan sorular
Boşanırken ev kime kalır?
Evin kime kalacağı tapudaki isimden çok, evin ne zaman ve hangi parayla alındığına bağlıdır. Evlilik içinde çalışma geliriyle alınan ev edinilmiş maldır; diğer eş artık değerin yarısı oranında katılma alacağı ister. Paylaşım genellikle para ödenmesi şeklinde yapılır; tapunun devri ancak eşlerin anlaşması veya kanundaki şartlar varsa gündeme gelir. Evlilikten önce alınan veya miras kalan ev ise kişisel maldır.
Mal paylaşımı davası ne zaman açılır?
Mal paylaşımı davası boşanma davasıyla birlikte ya da boşanma kesinleştikten sonra açılabilir. Mahkemeler çoğunlukla boşanma kararının kesinleşmesini bekler; çünkü mal rejimi boşanmayla, dava tarihinden geçerli olarak sona erer. Yargıtay uygulamasına göre bu alacaklar için on yıllık zamanaşımı boşanma kararının kesinleşmesiyle başlar. Delillerin kaybolmaması için gecikmemek yararlıdır.
Evlilikten önce alınan ev paylaşılır mı?
Kural olarak hayır; evlenmeden önce edinilen mal kişisel maldır. Ancak evin kredi taksitleri evlilik süresince eşlerden birinin maaşıyla ödendiyse, evlilik içinde ödenen kısım edinilmiş mallardan yapılmış katkı olarak hesaba katılır ve diğer eş bu orana göre alacak isteyebilir. Diğer eş kendi kişisel parasıyla katkıda bulunduysa ayrıca değer artış payı talep edebilir (TMK m.227).
Ziynet eşyaları mal paylaşımına dahil mi?
Hayır. Yargıtay uygulamasında düğünde takılan ziynetler, erkeğe özgü takılar dışında, kural olarak kadına bağışlanmış sayılır ve kadının kişisel malıdır. Bu nedenle katılma alacağı hesabına girmez. Ziynetleri elinde tutan eşten aynen iadesi veya bedeli ayrı bir talep ya da dava ile istenebilir. Ziynetlerin diğer eşte kaldığını ispat yükü kural olarak bunu iddia eden taraftadır.
Çalışmayan eş mal paylaşımından pay alır mı?
Evet. Katılma alacağı, eşin çalışıp çalışmadığına bakılmaksızın doğar. Evlilik süresince diğer eşin geliriyle edinilen malların artık değerinin yarısı üzerinde, ev işlerini ve çocuk bakımını üstlenen eşin de hakkı vardır (TMK m.236). Ancak zina veya hayata kast sebebiyle boşanmada hakim, kusurlu eşin payını hakkaniyete uygun olarak azaltabilir veya kaldırabilir.