Servis Kazası İş Kazası Sayılır mı? İşçinin Hakları

Sabah işe giderken bindiğiniz personel servisi kaza yaptı ve yaralandınız. Bu durumda ilk soru, servis kazasının iş kazası sayılıp sayılmayacağıdır. Cevap; SGK'dan alacağınız yardımları, işverenin sorumluluğunu ve açılabilecek tazminat davalarını doğrudan etkiler. Bu yazıda servis aracında yaşanan trafik kazasının hukuki niteliğini, bildirim sürelerini ve işçinin haklarını bulacaksınız. İş ilişkisinden doğan diğer haklar için iş hukuku sayfasına bakabilirsiniz.

İşçinin servis aracında geçirdiği trafik kazası iş kazası sayılır mı?

Evet. 5510 sayılı Kanunun 13. maddesi iş kazası sayılan halleri tek tek sayar. Bunlardan biri, sigortalıların işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hale getiren olaydır (m.13/1-e). Kazada kimin kusurlu olduğu, olayın iş kazası sayılmasını etkilemez.

Kendi aracıyla veya toplu taşımayla işe giden işçi için durum farklıdır. Kanun metni "işverence sağlanan bir taşıt" ifadesini kullandığından bu kazalar kural olarak servis bendi kapsamına girmez. Ancak işçi o sırada işveren adına bir iş yapıyorsa veya görevli olarak gönderilmişse başka bentler uygulanabilir. Bu nedenle her olay kendi koşullarına göre değerlendirilmelidir.

Servis kazası SGK'ya kim tarafından ve ne zaman bildirilir?

Hizmet sözleşmesiyle çalışan işçinin iş kazasını işveren bildirir. İşveren kazayı o yer kolluk kuvvetlerine derhal, SGK'ya ise en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirmek zorundadır (5510 m.13/2). Kaza işverenin kontrolü dışındaki bir yerde, örneğin karayolunda meydana gelmişse üç iş günlük süre kazanın öğrenildiği tarihten başlar. Bildirim SGK'nın e-sigorta uygulamasından veya İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirgesinin doğrudan ya da posta yoluyla SGK il müdürlüğüne veya sosyal güvenlik merkezine gönderilmesiyle yapılabilir (SGK – İş Kazası).

Bildirim süresinde yapılmazsa, bildirim tarihine kadar işçiye ödenecek geçici iş göremezlik ödeneği SGK tarafından işverenden tahsil edilir (5510 m.21/2). Kazazedeyi tedavi eden sağlık kuruluşları da kendilerine intikal eden iş kazalarını en geç on gün içinde SGK'ya bildirir (6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.14/4). İşveren bildirimden kaçınırsa işçi de SGK il müdürlüğüne veya sosyal güvenlik merkezine yazılı olarak başvurup olayın iş kazası olarak incelenmesini isteyebilir; Kurum gerektiğinde soruşturma yaptırır (5510 m.13). Kurum olayı iş kazası saymazsa, önce Kuruma başvurmak ve talebin reddedilmesini ya da altmış gün içinde cevap verilmemesini beklemek gerekir; ardından iş mahkemesinde iş kazasının tespiti davası açılabilir (7036 m.4).

Servis kazası geçiren işçinin hakları nelerdir?

İş kazası sigortasından sağlanan haklar 5510 sayılı Kanunun 16. maddesinde sayılmıştır:

• Geçici iş göremezlik ödeneği: İstirahatli kalınan süre için günlük ödenek.
• Sürekli iş göremezlik geliri: Meslekte kazanma gücü en az yüzde 10 oranında azalan sigortalıya bağlanır (5510 m.19).
• Ölüm geliri ve cenaze ödeneği: Kazada hayatını kaybeden işçinin hak sahiplerine gelir bağlanır, cenaze ödeneği verilir.
• Tedavi giderleri: Trafik kazalarında sağlık hizmet bedelleri, kazazedenin sosyal güvencesi olup olmadığına bakılmaksızın SGK tarafından karşılanır (Karayolları Trafik Kanunu m.98).

SGK yardımları zararın tamamını karşılamayabilir. Gelir kaybının, ileride yaşanacak çalışma gücü kaybının ve manevi zararın karşılanması için tazminat yoluna gidilebilir. Tazminat hesabında SGK'nın bağladığı gelirin nasıl dikkate alınacağı ve işçinin kendi kusurunun etkisi, uygulamada bilirkişi incelemesiyle belirlenir. Bu nedenle kaza anına ilişkin delillerin, özellikle tutanak ve tanık bilgilerinin erken toplanması önemlidir.

Servis kazasında işveren ve sigorta şirketi ne zaman sorumludur?

Servis kazasında genellikle birden fazla sorumlu vardır. Her birine karşı ayrı hukuki dayanak ve yöntem söz konusu olur:

• İşveren: İşveren, iş sağlığı ve güvenliği için gerekli her türlü önlemi almakla yükümlüdür. Bu yükümlülüğe aykırılık nedeniyle işçinin ölümü veya vücut bütünlüğünün zedelenmesinden doğan zararlar, sözleşmeye aykırılık hükümlerine tabidir (TBK m.417). Servis aracı işverenin kendisine aitse işveren ayrıca aracın işleteni olarak da sorumlu olabilir. Servis hizmeti bir firmaya yaptırılmışsa firma ve sürücüsü, işverenin işçiyi işe taşıma edimini yerine getirirken kullandığı yardımcı kişiler olarak değerlendirilebilir; bu durumda işveren, yardımcı kişilerin verdiği zarardan da sorumlu tutulabilir (TBK m.116). Uygulamada servis şirketine yaptırılan taşımada da işverenin sorumluluğunun devam ettiği genellikle kabul edilmektedir.
• Servis firması ve sürücü: Motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına sebep olursa aracın işleteni sorumludur (KTK m.85). Servis bir firma tarafından işletiliyorsa firmanın sorumluluğu da gündeme gelir.
• Karşı araç ve trafik sigortaları: Kazaya karışan araçların zorunlu trafik sigortaları, poliçe sınırları içinde bedensel zararlardan sorumludur. Dava açmadan önce sigorta şirketine yazılı başvuru zorunludur; şirket on beş gün içinde cevap vermezse veya cevap talebi karşılamazsa dava veya tahkim yoluna gidilebilir (KTK m.97). Servis aracının kendi trafik sigortası da kural olarak araçtaki yolcuların bedensel zararlarını, aracın işleteninin sorumluluğu oranında ve poliçe sınırları içinde karşılar. Teminat dışı kalan haller KTK m.92'de sayılmıştır; örneğin manevi tazminat talepleri zorunlu trafik sigortasının kapsamı dışındadır ve bunlar için işveren, işleten veya sürücüye başvurulur.

SGK, iş kazası işverenin kastı veya iş güvenliği mevzuatına aykırı davranışı sonucu meydana gelmişse yaptığı ödemeleri belirli sınırlar içinde işverenden geri ister. Kaza üçüncü bir kişinin kusuruyla olmuşsa yapılan ödemelerin ve bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değerinin yarısı zarara sebep olana rücu edilir (5510 m.21). Sigorta şirketine karşı başvuru yolları için Sigorta Tahkim Komisyonu yazısına bakabilirsiniz.

Servis kazasından sonra hangi adımlar atılmalı?

İş kazasına ilişkin tazminat davasının hangi mahkemede açılacağı, arabuluculuk şartı ve zamanaşımı ayrı bir konudur; bu konular İş Kazası Tazminat Davası: Görevli Mahkeme Hangisidir? yazısında ele alınmaktadır. Somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.