Kısa yanıt
HMK 109 talep artırımı, kısmi olarak açılmış işçilik alacağı davasında istenen miktarın aynı davada bir defaya mahsus, tahkikat sona erene kadar artırılmasıdır. Genellikle bilirkişi raporundan sonra, artırılan tutarın harcı yatırılarak yazılı dilekçeyle yapılır. Islahtan farklı olarak artırılan kısım için zamanaşımı dava tarihinde kesilmiş sayılır.
Bu yazıda
Kısmi olarak açılmış bir işçilik alacağı davasında bilirkişi raporu geldiğinde ilk soru, talebin nasıl artırılacağıdır. 31.07.2026 tarihinden itibaren bu sorunun cevabı, Hukuk Muhakemeleri Kanununun (HMK) 109. maddesine eklenen dördüncü fıkradadır. HMK 109 talep artırımı, belirsiz alacak davasının kaldırılmasıyla birlikte işçilik davalarında temel araç haline geldi. Bu yazıda artırımın şartlarını, zamanlamasını, harcını, bilirkişi raporuyla ilişkisini ve ıslahtan farkını 06.10.2026 itibarıyla anlatıyoruz. Davanın hangi türde açılacağı ise belirsiz alacak davasının kaldırılması yazısında ele alınmıştır.
Yeni HMK m.109/4 hükmü neyi düzenliyor?
7589 sayılı Kanunun 20. maddesiyle HMK m.109'a eklenen dördüncü fıkra 31.07.2026 tarihinde yürürlüğe girdi. Hükme göre alacağın sadece bir kısmının dava edildiği durumlarda talep konusu, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere ve iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikatın sona ermesine kadar artırılabilir. Bu durumda zamanaşımı, artırılan kısım bakımından da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır. Buna göre artırımın şartları şunlardır:
- Kısmi dava: Alacağın yalnızca bir kısmı istenmiş olmalıdır (HMK m.109/1).
- Aynı dava: Artırım açılmış davanın içinde yapılır; ayrı bir dava gerekmez.
- Bir defa: Kanun artırımı “aynı davada bir defaya mahsus” olarak düzenler. Birden çok alacak kaleminin bulunduğu davalarda bu hakkın kalem bazında mı yoksa dava için tek bir kez mi kullanılabileceği henüz netleşmemiştir.
- Süre: Artırım, tahkikatın sona ermesine kadar yapılmalıdır.
- Konu: Yalnızca talep edilen miktar artırılır; yeni bir vakıa veya yeni bir alacak kalemi eklenmesinin bu hükmün kapsamında kalmadığı değerlendirilmektedir.
31.07.2026 tarihinden önce açılmış belirsiz alacak davalarında artırım, yeni hükme göre değil, kaldırılan HMK m.107 hükmüne göre yapılmaya devam eder (7589 sayılı Kanun geçici m.1/10). Bu tarihten önce açılmış kısmi davalar için 7589 sayılı Kanunda bir geçiş hükmü yoktur. HMK hükümlerinin tamamlanmış işlemleri etkilememek kaydıyla derhal uygulanması kuralı (HMK m.448) nedeniyle yeni hükmün tahkikatı bitmemiş bu davalarda da uygulanması gündeme gelebilir; ancak özellikle zamanaşımı etkisi bakımından bu konuda yerleşik bir uygulama henüz yoktur.
Talep artırımı ne zaman yapılmalı?
Kanun, artırım için son anı tahkikatın sona ermesi olarak belirler. İş mahkemelerinde basit yargılama usulü uygulanır (7036 m.7). Bu usulde ayrı bir sözlü yargılama aşaması yoktur: mahkeme tahkikatın tamamlanmasından sonra tarafların son beyanlarını alır ve kararını tefhim eder; beyan için ayrıca süre verilmez (HMK m.321). Tahkikatın kapandığı an çoğu zaman karar duruşmasıyla birleştiğinden, bu andan sonra artırım hakkı kullanılamaz.
İşçilik davalarında hesap çoğunlukla bilirkişi raporuyla netleşir. Taraflar, raporun tebliğinden itibaren iki hafta içinde eksiklerin tamamlanmasını, belirsizliklerin giderilmesini veya yeni bilirkişi atanmasını isteyebilir (HMK m.281). Artırım hakkı tek seferlik olduğundan, rapora itirazlar sonuçlanmadan ve mahkemenin esas alacağı hesap belli olmadan acele etmemek gerekir. Buna karşılık tahkikatın kapanabileceği duruşma da kaçırılmamalıdır; artırım dilekçesini raporun tartışılacağı duruşmadan önce vermek daha güvenlidir.
Yargıtayın bozma kararından veya bölge adliye mahkemesinin kaldırma kararından sonra ıslah, belirli şartlarla yeniden mümkündür (HMK m.177/2). HMK m.109/4 için böyle bir hüküm bulunmadığından, bozma veya kaldırma sonrasında artırım yapılıp yapılamayacağı yargı uygulamasıyla netleşecektir.
HMK 109 değişikliği sonrasında işçilik alacaklarında talep artırımı nasıl yapılır?
HMK 109 talep artırımı adım adım
Bilirkişi raporunu inceleyin
Raporda alternatif hesaplar varsa mahkemenin hangisine itibar edebileceğini ve hangi dönemlerin hesaba katıldığını kontrol edin.
Gerekirse itiraz edin
Eksik veya hatalı hesap için raporun tebliğinden itibaren iki hafta içinde ek rapor veya yeni bilirkişi isteyin.
Tüm kalemleri tek dilekçede artırın
Artırım hakkı bir kez kullanılabildiği için kıdem, ihbar, fazla mesai ve diğer kalemleri aynı dilekçede birlikte artırın.
Tutarı ve faizi kalem kalem yazın
Her kalem için artırılmış toplam tutarı, faiz türünü ve faizin başlangıç tarihini açıkça gösterin.
Harcı yatırın
Artırılan tutar üzerinden hesaplanan nispi peşin harcı ödeyin ve makbuzu dosyaya sunun.
Karşı tarafın beyanını izleyin
Dilekçe davalıya bildirilir; davalının beyanını ve mahkemenin ara kararlarını takip edin.
Dilekçede artırımın HMK m.109/4 uyarınca yapıldığını açıkça belirtmek, talebin ıslahla karıştırılmasını önler. Kanun artırımın sözlü yapılıp yapılamayacağını ayrıca düzenlemediğinden yazılı dilekçe tercih edilmelidir.
Talep artırımında harç ve faiz nasıl belirlenir?
HMK m.109/4, artırılan kısmın harcı hakkında özel bir kural getirmemiştir. Harçlar Kanununa göre nispi karar ve ilam harcının dörtte biri peşin alınır (m.28/a) ve yargı işlemlerinden alınacak harçlar ödenmedikçe sonraki işlemler yapılmaz (m.32). Bu nedenle, ıslah ve belirsiz alacak davasındaki artırım uygulamasına paralel olarak artırılan kısım üzerinden de peşin harcın tamamlanması beklenir. Uygulamada mahkemeler genellikle harcın tamamlanması için süre verir; harç bu sürede yatırılmazsa artırılan kısım dikkate alınmayabilir. Harç oranları her yıl güncellendiği için bu yazıda tutar verilmemiştir.
Faiz bakımından her kalem ayrı değerlendirilir. Kıdem tazminatı zamanında ödenmezse gecikme süresi için mevduata uygulanan en yüksek faize hükmedilir (1475 sayılı Kanun m.14). Diğer kalemlerde faizin türü ve başlangıç tarihi, alacağın niteliğine ve işverenin ne zaman temerrüde düştüğüne göre değişir. Artırılan kısım için faizin dava tarihinden mi, artırım tarihinden mi yoksa daha önceki bir temerrüt tarihinden mi işleyeceği somut olaya göre belirlendiğinden talep dilekçede açıkça yazılmalıdır. Fazla mesai hesabının mantığı için fazla mesai ücreti hesaplama yazısına bakabilirsiniz.
Talep artırımı ile ıslah arasındaki fark nedir?
31.07.2026 öncesinde kısmi davada talebin artırılması çoğunlukla ıslah yoluyla yapılıyordu. Islah hala yürürlüktedir (HMK m.176–182), ancak yeni artırım imkanından farklı bir kurumdur:
| Konu | HMK m.109/4 talep artırımı | Islah (HMK m.176–182) |
|---|---|---|
| Kapsam | Yalnızca kısmi davada istenen miktarın artırılması | Usul işlemlerinin kısmen veya tamamen düzeltilmesi; vakıa ve talep değişikliği dahil |
| Kaç kez? | Aynı davada bir defa | Aynı davada taraflar ancak bir kez ıslah yapabilir (m.176/2) |
| Son an | Tahkikatın sona ermesine kadar | Tahkikatın sona ermesine kadar; bozma veya kaldırma sonrasında belirli şartlarla (m.177) |
| Gider ve teminat | Artırılan kısım için peşin harcın tamamlanması beklenir; teminat öngörülmemiştir | Harca ek olarak, ıslahla geçersiz hale gelen işlemlerin giderleri ve karşı tarafın zararı için hakimin takdir ettiği teminat bir hafta içinde yatırılır (m.178) |
| Zamanaşımı | Artırılan kısım için zamanaşımı dava tarihinde kesilmiş sayılır | Kanunda bu yönde hüküm yoktur; Yargıtay uygulamasında ıslahla artırılan kısım için zamanaşımı genel olarak ıslah tarihine göre değerlendirilir |
| Kötüniyet | Özel hüküm yoktur | Kötüniyetli ıslah dikkate alınmaz; disiplin para cezası öngörülür (m.182) |
Kanunda, HMK m.109/4 artırımı kullanıldıktan sonra ayrıca ıslah yapılamayacağına dair bir hüküm yoktur. Ancak iki kurumun aynı davada birlikte kullanılması konusunda yerleşik bir uygulama henüz oluşmamıştır. Artırılan kısım bakımından zamanaşımının ayrıntıları işçilik alacaklarında zamanaşımı yazısında anlatılmıştır.
İşçilik alacaklarıyla ilgili diğer başlıklar iş hukuku sayfasında yer almaktadır. Artırımın zamanı ve tutarı dosyadaki delillere göre değiştiğinden somut davanız için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.
Sık sorulan sorular
HMK 109 talep artırımı kaç kez yapılabilir?
Kanun artırımı aynı davada bir defaya mahsus olarak düzenler (HMK m.109/4). Bu nedenle bilirkişi hesabı netleşmeden erken artırım yapmak, sonradan ortaya çıkan farkın aynı yolla istenmesini engelleyebilir. Birden çok alacak kalemi bulunan davalarda hakkın kalem bazında kullanılıp kullanılamayacağı henüz netleşmediğinden, bütün kalemleri aynı dilekçede birlikte artırmak en güvenli yoldur.
Talep artırımı için son gün ne zaman?
Talep artırımı, tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir. İş mahkemelerinde uygulanan basit yargılama usulünde mahkeme, tahkikat tamamlandıktan sonra tarafların son beyanlarını alır ve kararını tefhim eder; beyan için ayrıca süre verilmez (HMK m.321). Bu nedenle artırım dilekçesini, bilirkişi raporunun tartışılacağı ve tahkikatın kapanması beklenen duruşmadan önce vermek daha güvenlidir.
Talep artırımında harç ödenir mi?
Evet, artırılan tutar üzerinden nispi peşin harcın tamamlanması beklenir. Kanun bu artırım için ayrı bir harç kuralı koymamıştır; ancak harç ödenmedikçe sonraki işlemler yapılmaz (Harçlar Kanunu m.32) ve mahkemeler genellikle tamamlama için süre verir. Harç oranları her yıl güncellendiğinden, ödenecek tutarı güncel tarifeden veya davanın görüldüğü mahkemenin kaleminden öğrenmeniz gerekir.
Talep artırımı ile ıslah aynı şey mi?
Hayır, ikisi farklı kurumlardır. Talep artırımı yalnızca kısmi davada istenen miktarın bir kez artırılmasıdır ve artırılan kısım için zamanaşımı dava tarihinde kesilmiş sayılır. Islah ise vakıa ve talep değişikliği dahil usul işlemlerini düzeltmeye yarayan genel bir kurumdur; teminat ve kötüniyet kurallarına tabidir ve kanunda aynı zamanaşımı koruması yoktur.
Bilirkişi raporundaki tutardan fazlasını isteyebilir miyim?
İsteyebilirsiniz, çünkü artırım tutarı bilirkişi raporuyla sınırlı değildir; ancak mahkeme toplanan delillere göre karar verir. Raporu aşan kısım ispatlanamazsa reddedilir ve yargılama giderleri haklılık oranına göre paylaştırılır (HMK m.326). Rapora katılmıyorsanız önce iki haftalık süre içinde itiraz edip ek rapor istemek daha sağlıklıdır.