Karşılıksız Çek Çıkarsa Ne Yapılır? Hamilin Hakları

Elinizdeki çeki bankaya götürdünüz ve “karşılıksızdır” cevabı aldınız. Karşılıksız çek durumunda hamilin, yani çeki elinde bulunduran kişinin üç yolu vardır: bankanın kanunen ödemek zorunda olduğu tutarı almak, kalan alacak için icra takibi başlatmak ve keşideci hakkında ceza şikayetinde bulunmak. Bu yazıda bu yolları, süreleri ve dikkat edilmesi gereken noktaları 29.09.2026 itibarıyla yürürlükteki kurallara göre anlatıyoruz.

Karşılıksız çek ne demek, banka ne kadar öder?

5941 sayılı Çek Kanununa göre süresinde ibraz edilen çekin karşılığı hesapta yoksa veya yetersizse banka, “karşılıksızdır” işlemi yapar. Bu işlem, hamilin talebiyle çekin arka yüzüne ibraz tarihi, hesap durumu ve bankanın ödediği tutar yazılarak yapılır; hamil de bu kaydı imzalar (m.3).

Banka, düzenleyen dışındaki hamile süresinde ibraz edilen her çek yaprağı için kanuni bir tutarı ödemekle yükümlüdür. Bu tutar her yıl Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca belirlenir; 29.01.2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan tebliğle 30.01.2026'dan itibaren 16.350 TL olmuştur. Hesapta hiç karşılık yoksa banka bu tutarı, çek bedeli daha düşükse çek bedelini öder. Kısmi karşılık varsa, çek bedeli kanuni tutarın üzerindeyse banka kısmi karşılığa ek olarak kanuni tutarı öder; çek bedeli kanuni tutar veya altındaysa kısmi karşılığı kanuni tutara tamamlar. Her iki durumda da ödeme çek bedelini aşamaz (Çek Kanunu m.3/3). Çek, üzerindeki baskı tarihinden itibaren beş yıl içinde ibraz edilmezse bankanın bu sorumluluğu sona erer.

Çeki ne zaman bankaya ibraz etmelisiniz?

Türk Ticaret Kanununun 796. maddesine göre çek, düzenlendiği yerde ödenecekse on gün, başka bir yerde ödenecekse bir ay içinde bankaya ibraz edilmelidir; süre, çekteki düzenleme tarihinin ertesi günü başlar. Yurt dışında düzenlenen çeklerde süre bir veya üç aydır.

İleri tarihli çeklerde dikkat: 31.12.2028 tarihine kadar, üzerinde yazılı düzenleme tarihinden önce çekin ödenmek için bankaya ibrazı geçersizdir (Çek Kanunu geçici m.3/5). İbraz süresini kaçıran hamil, cirantalara başvurma hakkını, bankanın kanuni ödeme yükümlülüğünden yararlanma imkanını ve ceza şikayeti imkanını kaybeder; çünkü bunların hepsi çekin kanuni süre içinde ibraz edilmesine bağlıdır.

Karşılıksız çek için icra takibi nasıl başlatılır?

Çek bir kambiyo senedi olduğundan, alacaklı genel haciz yoluna göre daha hızlı işleyen kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu ile takip başlatabilir (İcra ve İflas Kanunu m.167 vd.). Keşideci, cirantalar ve avalistler hamile karşı müteselsilen sorumludur.

Karşılıksız çek suçu ve cezası nedir?

Kanuni ibraz süresi içinde ibraz edilen çekle ilgili “karşılıksızdır” işlemine sebep olan kişi hakkında, hamilin şikayeti üzerine her bir çek için bin beş yüz güne kadar adli para cezası verilir; ceza, karşılıksız kalan tutardan az olamaz. Mahkeme ayrıca çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına hükmeder (Çek Kanunu m.5). Tüzel kişi adına düzenlenen çekte sorumluluk, yönetim organında mali işlerle görevli üyeye veya böyle bir belirleme yoksa yönetim organını oluşturan gerçek kişilere aittir.

Kanuna göre bu davalar icra mahkemesinde görülür; uygulamada bu davalara icra ceza mahkemesi bakar. Çek Kanununun atfı gereği şikayet, fiilin öğrenilmesinden itibaren üç ay ve her halde fiilden itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır (Çek Kanunu m.5/1; İİK m.347). Şikayet; çekin ibraz edildiği veya hesabın açıldığı banka şubesinin bulunduğu yer, hesap sahibinin ya da şikayetçinin yerleşim yeri mahkemesine yapılabilir. Şikayetçi duruşmaya gelmez ve vekil de göndermezse şikayet hakkı düşer (İİK m.349); bu nedenle duruşmaları takip etmek önemlidir.

Bu suçta önödeme, uzlaşma ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması uygulanmaz. Ödenmeyen adli para cezası doğrudan hapse çevrilir (m.5/10-11). Buna karşılık çek bedelini ticari temerrüt faiziyle birlikte tamamen ödeyen kişi hakkında davanın düşmesine veya mahkumiyetin bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasına karar verilir; şikayetten vazgeçme de aynı sonucu doğurur (m.6). Bu düzenleme, uygulamada borcun ödenmesini de teşvik eder.

Çek almadan önce riski nasıl azaltabilirsiniz?

Çek üzerindeki karekod, çek hesabı sahibinin son beş yıldaki karşılıksız çekleri, ödenen çekleri ve hakkında çek hesabı açma yasağı bulunup bulunmadığı gibi bilgilere erişim sağlar (TTK m.780/2). Lehine karekodlu çek düzenlenen lehdar, teslim aldığı çeki ilgili sisteme kaydetmekle yükümlüdür (Çek Kanunu m.3/10). Çeki kabul etmeden önce karekod sorgusu yapmak ve ciro silsilesini kontrol etmek riskinizi azaltır.

Kambiyo senetleri ve ticari alacaklara ilişkin diğer konular ticaret hukuku ve icra ve iflas hukuku sayfalarında özetlenmiştir. Takip yolu ve şikayet süreleri çekin durumuna göre değişebileceğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.