Kısa yanıt
Senet geçerlilik şartları Türk Ticaret Kanununun 776. maddesinde sayılır: "bono" kelimesi, kayıtsız şartsız belirli bir bedeli ödeme vaadi, vade, ödeme yeri, lehtarın adı, düzenleme tarihi ve yeri ile düzenleyenin imzası. Vade, ödeme yeri ve düzenleme yeri dışındaki bir unsur eksikse senet bono sayılmaz ve kambiyo senetlerine özgü icra takibine konu olamaz.
Bu yazıda
Borç karşılığında aldığınız veya imzaladığınız bir senedin işe yarayıp yaramayacağı büyük ölçüde şekline bağlıdır. Senet geçerlilik şartları kanunda tek tek sayılmıştır ve bunlardan biri eksik olan senet bono olarak değil, en fazla sıradan bir borç belgesi olarak değer taşır. Bu yazıda bononun (emre yazılı senet) zorunlu unsurlarını, hangi eksikliklerin kanunla tamamlandığını, geçersizliğin sonuçlarını, icra takibini, zamanaşımını ve sahte imza iddialarını 17.10.2026 itibarıyla yürürlükteki Türk Ticaret Kanunu (TTK) ve İcra ve İflas Kanunu (İİK) hükümlerine göre anlatıyoruz.
Bononun geçerli olması için hangi unsurlar zorunludur?
TTK m.776'ya göre bono, maddenin yedi bendinde sayılan unsurları içermelidir; aşağıdaki tabloda aynı bentte yer alan düzenleme tarihi ve yeri ayrı gösterilmiştir. Kanun bunlardan üçü (vade, ödeme yeri ve düzenleme yeri) için eksikliği tamamlayan kurallar koymuştur; diğerlerinden biri bulunmayan senet bono sayılmaz (TTK m.777/1).
| Unsur | Eksikse ne olur? |
|---|---|
| Senet metninde "bono" veya "emre yazılı senet" kelimesi | Senet bono sayılmaz |
| Kayıtsız ve şartsız belirli bir bedeli ödeme vaadi | Senet bono sayılmaz |
| Vade | Görüldüğünde ödenecek bono sayılır |
| Ödeme yeri | Düzenleme yeri, ödeme yeri ve düzenleyenin yerleşim yeri sayılır |
| Kime veya kimin emrine ödeneceği (lehtar) | Senet bono sayılmaz |
| Düzenleme tarihi | Senet bono sayılmaz |
| Düzenleme yeri | Düzenleyenin adının yanında yazılı yer esas alınır; böyle bir yer de yoksa senet bono sayılmaz |
| Düzenleyenin imzası | Senet bono sayılmaz |
Hangi hatalar senedi geçersiz kılar?
Uygulamada bonoyu geçersiz kılan veya kambiyo senedi niteliğini tartışmalı hale getiren başlıca hatalar şunlardır:
- Vadenin kanundaki dört biçimden (görüldüğünde, görüldükten belirli süre sonra, düzenleme gününden belirli süre sonra, belirli bir günde) farklı yazılması veya aynı senette birbirini izleyen birden fazla vade gösterilmesi. Böyle bir senet batıldır (TTK m.703/2, m.778). Taksitli borçlarda uygulamada her taksit için ayrı senet düzenlenmesinin nedeni budur.
- Ödeme vaadinin bir şarta bağlanması, örneğin "mal teslim edilirse ödenecektir" gibi bir kayıt eklenmesi.
- Lehtarın adının yazılmaması; bono hamiline yazılı olarak düzenlenemez.
- Düzenleme tarihinin bulunmaması. Yargıtay uygulamasında vade tarihinin düzenleme tarihinden önceye düşmesi de senedin kambiyo senedi niteliğini kaybetmesine yol açabilmektedir.
- İmzanın borçluya ait olmaması. Şirket adına yetkisi olmadan imza atan kişi ise senetten kişisel olarak sorumlu olur (TTK m.678, m.778).
Her yanlışlık senedi geçersiz kılmaz. Bedel yazı ve rakamla farklı gösterilmişse yazıyla gösterilen bedel geçerli olur (TTK m.676, m.778). Senedin bilgisayarda veya matbu formla doldurulması da sorun değildir; kanun el yazısı aramaz, düzenleyenin imzasını arar. Yargıtay uygulamasına göre senette yalnızca "teminattır" veya "teminat senedidir" gibi genel bir kayıt bulunması, neyin teminatı olduğu belirtilmedikçe tek başına senedin kambiyo senedi niteliğini ortadan kaldırmaz; kaydın hangi borcun teminatı olduğunu göstermesi halinde ise takip ve itiraz sürecindeki değerlendirme farklılaşabilir.
Geçersiz senet tamamen işe yaramaz mı?
Hayır. Bono unsurlarını taşımayan bir senet kambiyo senedi olmaz; bu nedenle kambiyo senetlerine özgü hızlı takip yoluna ve kambiyo hukukundaki sıkı sorumluluk kurallarına dayanılamaz. Ancak borçlunun imzasını taşıyan belge, Yargıtay uygulamasında çoğu zaman adi senet veya borç ikrarı niteliğinde değerlendirilir.
Alacaklı bu belgeye dayanarak genel haciz yoluyla ilamsız icra takibi başlatabilir veya alacak davası açabilir. Bu yolda borçlunun itirazı takibi durdurur ve alacaklının itirazın kaldırılmasını veya iptalini istemesi gerekir; sürelerin ve sonuçların ayrıntısı için ödeme emrine itiraz yazısına bakabilirsiniz.
Bono ile icra takibi nasıl yapılır?
Geçerli bir bono, kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takip edilebilir (İİK m.167). Alacaklı takip talebine senedin aslını ve borçlu sayısı kadar onaylı örneğini ekler. İcra memuru senedin kambiyo senedi olduğunu ve vadesinin geldiğini görürse borçluya senet örneğiyle birlikte hemen ödeme emri gönderir (İİK m.168).
Bono ile takipte borçlunun süreleri (İİK m.168)
10 gün: Ödeme
Borç ve takip masrafları, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 10 gün içinde icra dairesinin hesabına ödenir.
5 gün: Kambiyo vasfına şikayet
Senet kambiyo senedi niteliğinde değilse borçlu 5 gün içinde icra mahkemesine şikayette bulunur. İcra mahkemesi, süresinde yapılmış bir şikayet veya itiraz önüne geldiğinde bu hususu kendiliğinden de dikkate alabilir (İİK m.170/a).
5 gün: İmzaya itiraz
İmza borçluya ait değilse bu, 5 gün içinde dilekçeyle icra mahkemesine açıkça bildirilir; aksi halde imza bu takip bakımından borçludan sadır sayılır.
5 gün: Borca itiraz
Borcun bulunmadığı, ödendiği, ertelendiği, zamanaşımına uğradığı veya yetki itirazı 5 gün içinde sebepleriyle birlikte icra mahkemesine bildirilir (İİK m.169).
Kambiyo takibinde itiraz, genel haciz yolundan farklı olarak takibi kendiliğinden durdurmaz; satış dışındaki takip işlemleri devam eder ve icra mahkemesinin karar vermesi gerekir (İİK m.169, 170). İtirazın kabulü için borcun bulunmadığının, ödendiğinin veya ertelendiğinin kural olarak resmi ya da imzası ikrar edilmiş bir belgeyle ispatlanması gerekir (İİK m.169/a).
Bono zamanaşımı kaç yıl?
Bonoyu düzenleyen kişi, poliçeyi kabul eden gibi sorumludur (TTK m.779). Bu nedenle düzenleyene karşı bonodan doğan istemler vadeden itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TTK m.749/1, m.778). Hamilin cirantalara karşı istemleri süresinde çekilen protesto tarihinden, senette "gidersiz iade olunacaktır" kaydı varsa vadeden itibaren bir yıl; bonoyu ödeyen cirantanın diğer cirantalara karşı istemleri ise ödeme veya kendisine dava yoluyla başvurulma tarihinden itibaren altı ay içinde zamanaşımına uğrar (TTK m.749/2-3).
Zamanaşımı dava açılması, takip talebinde bulunulması, davanın ihbarı veya alacağın iflas masasına bildirilmesiyle kesilir ve aynı uzunlukta yeni bir süre başlar; ancak kesilme yalnızca işlemin yapıldığı kişi bakımından sonuç doğurur (TTK m.750, 751). Kambiyo zamanaşımı dolmuş olsa bile düzenleyen, hamilin zararına zenginleştiği ölçüde borçlu kalır; bu istem için süre, senedin zamanaşımına uğradığı tarihi izleyen günden itibaren bir yıldır (TTK m.732, m.778).
Senetteki imza sahteyse veya senet açığa imzalandıysa ne olur?
Emre yazılı kambiyo senedinde sahtecilik, resmi belgede sahtecilik hükümlerine göre cezalandırılır (TCK m.210/1, m.204). İcra takibinde ise imzasının sahte olduğunu ileri süren borçlu 5 günlük süreyi kaçırmamalıdır. İcra mahkemesi imzanın borçluya ait olmadığına kanaat getirirse itirazı kabul eder; senedi takibe koymada kötü niyeti veya ağır kusuru bulunan alacaklı, alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminata ve yüzde onu oranında para cezasına mahkum edilir. İmzasını haksız yere inkar eden borçlu ise takip durdurulmuşsa yüzde yirmiden aşağı olmamak üzere inkar tazminatına ve yüzde on para cezasına mahkum edilir (İİK m.170).
Bazen borçlu, bir kısmı boş bırakılmış senedi imzalayıp teslim eder ve senet sonradan anlaşmaya aykırı biçimde doldurulur. Bu durumda anlaşmaya uyulmadığı iddiası, senedi kötüniyetle veya ağır kusurla edinmiş olmadıkça hamile karşı ileri sürülemez (TTK m.680, m.778). Belirli bir şekilde doldurulmak üzere verilen imzalı boş kağıdı farklı biçimde doldurmak ise şikayete bağlı bir suçtur (TCK m.209/1).
Senet alırken kontrol listesi
- "Bono" veya "emre yazılı senet" ibaresiSenet metninde açıkça yazılı olmalı.
- Tek ve kanuna uygun vadeBelirli bir gün yazılması en güvenli yoldur; aynı senette birden fazla vade olmamalı.
- Lehtar adı, tarih ve yerKime ödeneceği, düzenleme tarihi ve yeri eksiksiz yazılmalı.
- BedelYazı ve rakamla aynı tutar yazılmalı.
- İmza ve kimlikİmzanın borçluya ait olduğundan emin olun; şirket adına imzada yetki belgesini isteyin.
Çekle ilgili haklar için karşılıksız çek yazısına, ticari alacaklara ilişkin diğer konular için ticaret hukuku sayfasına bakabilirsiniz. Senedin geçerliliği somut kayıtlara göre değişebildiğinden, takip başlatmadan veya itiraz etmeden önce bir avukata danışmanız önerilir.
Sık sorulan sorular
Bono üzerinde düzenleme tarihi yoksa geçerli mi?
Hayır. Düzenleme tarihi bononun zorunlu unsurlarındandır ve kanun bu eksikliği tamamlayan bir kural koymamıştır; tarihi bulunmayan senet bono sayılmaz (TTK m.776, 777). Bu durumda senet kambiyo senetlerine özgü takip yoluna konu olamaz. Ancak borçlunun imzasını taşıdığı için adi senet olarak genel haciz yoluyla takip veya alacak davasında delil olarak kullanılabilir.
Senette ödeme yeri yazmazsa ne olur?
Ödeme yerinin yazılmaması senedi tek başına geçersiz kılmaz. Kanuna göre açıklık bulunmadığında senedin düzenlendiği yer, hem ödeme yeri hem de düzenleyenin yerleşim yeri sayılır (TTK m.777/3). Düzenleme yeri de yazılmamışsa düzenleyenin adının yanında gösterilen yer esas alınır. Bu yerlerin hiçbiri belirlenemiyorsa senet bono niteliğini kaybedebilir.
Bono kaç yıl geçerlidir, zamanaşımı ne zaman dolar?
Bonoyu düzenleyen borçluya karşı talepler vadeden itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar (TTK m.749, 778). Cirantalara karşı süre protesto tarihinden veya gidersiz iade kaydı varsa vadeden itibaren bir yıldır. Takip talebi veya dava zamanaşımını keser ve yeni bir süre başlatır. Süre dolsa bile, sebepsiz zenginleşme nedeniyle bir yıl içinde talepte bulunmak mümkün olabilir.
Bilgisayarda yazılmış veya matbu senet geçerli mi?
Evet. Türk Ticaret Kanunu bononun el yazısıyla doldurulmasını şart koşmaz; matbu senet formları veya bilgisayar çıktısı da kullanılabilir. Önemli olan, TTK m.776'daki unsurların senette bulunması ve senedin düzenleyen tarafından imzalanmasıdır. İmzanın borçluya ait olması gerekir; imza inkar edilirse icra mahkemesi imza incelemesi yaptırır.
Bonodaki imzaya itiraz süresi kaç gündür?
Kambiyo senetlerine mahsus haciz yolunda imzaya itiraz süresi, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gündür. İtiraz dilekçeyle icra mahkemesine yapılır ve imzanın borçluya ait olmadığı açıkça bildirilir (İİK m.168, 170). Süresinde itiraz edilmezse imza o takip bakımından kabul edilmiş sayılır. Haksız imza inkarı, inkar tazminatı ve para cezası sonucunu doğurabilir.