Arabuluculuk Anlaşma Belgesi İcra Takibine Konulabilir mi?

İşçilik alacağı için yapılan arabuluculukta anlaşma sağlandı, ancak işveren ödeme gününde ödemedi. Bu durumda akla gelen ilk soru, arabuluculuk anlaşma belgesi ile doğrudan icra takibi yapılıp yapılamayacağıdır. Cevap belgenin kimler tarafından imzalandığına ve icra edilebilirlik şerhi alınıp alınmadığına göre değişir. Bu yazıda belgenin hangi durumda ilam yerine geçtiğini, şerhin nasıl alındığını, ilamlı takibin adımlarını ve borçlunun başvurabileceği itiraz yollarını bulacaksınız. Konunun iş uyuşmazlıklarındaki genel çerçevesi için iş hukuku sayfasına bakabilirsiniz.

Arabuluculuk anlaşma belgesi icra takibine konulabilir mi?

Evet. Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanununun (HUAK) 18. maddesine göre arabuluculuk sonunda varılan anlaşmanın kapsamını taraflar belirler ve anlaşma belgesi taraflar ile arabulucu tarafından imzalanır. Bu belge iki yoldan ilam niteliğinde belge haline gelir ve mahkeme kararı gibi icraya konulabilir.

• Şerhsiz yol: Kanunlarda şerh alınmasının zorunlu tutulduğu haller dışında, taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhi aranmadan ilam niteliğinde sayılır. Ticari uyuşmazlıklarda avukatlar ile arabulucunun imzası yeterlidir (HUAK m.18/4).
• Şerhli yol: Bu imza şartı yoksa taraflar, mahkemeden anlaşmanın icra edilebilirliğine ilişkin şerh verilmesini ister. Şerhi içeren anlaşma ilam niteliğinde belge sayılır (HUAK m.18/2).

İş uyuşmazlıklarında zorunlu arabuluculuk 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanununun 3. maddesinde düzenlenir. Bu maddede hüküm bulunmayan hallerde HUAK uygulanır (7036 m.3/21). Bu nedenle işçilik alacağına ilişkin anlaşma belgesi için de aynı kurallar geçerlidir. HUAK m.18/4 metni tarafların yanında avukatlarının da imzasını aradığından, uygulamada şerhsiz yolun ancak her iki taraf avukatla temsil edilip avukatlar da belgeyi imzaladığında işlediği kabul edilir. Zorunlu arabuluculuk süreci İşe İade Davası Nasıl Açılır? Arabuluculuk ve Süreler yazısında anlatılmıştır.

İş uyuşmazlıklarında işçi görüşmelere çoğu zaman avukatsız katılır; işveren de yazılı belgeyle yetkilendirdiği bir çalışanı aracılığıyla temsil edilebilir (7036 m.3/18). Bu hallerde belgede tarafların avukatlarının imzası bulunmadığından belge kendiliğinden ilam niteliği kazanmaz. Yalnızca bir tarafın avukatının imzası da uygulamada kural olarak yeterli görülmez. Belgenin icraya konulabilmesi için önce sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi alınmalıdır.

İcra edilebilirlik şerhi nereden ve nasıl alınır?

Dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuşsa şerh, arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesinden istenir. Dava sürerken arabuluculuğa gidilmişse şerhi davanın görüldüğü mahkeme verir. İşçilik alacaklarında dava öncesi zorunlu arabuluculuk söz konusu olduğundan başvuru genellikle sulh hukuk mahkemesine yapılır.

Şerh verilmesi çekişmesiz yargı işidir ve inceleme dosya üzerinden yapılır; arabuluculuğa elverişli aile hukuku uyuşmazlıklarında ise inceleme duruşmalıdır. Mahkeme anlaşmanın içeriğinin yalnızca arabuluculuğa ve cebri icraya elverişli olup olmadığını denetler. Başvuru ve şerh kararına karşı istinaf için maktu harç alınır (HUAK m.18/3).

Cebri icraya elverişlilik pratikte çok önemlidir. Ödenecek tutarın, vadenin ve kime ödeneceğinin belgede açıkça yazılması gerekir. "İşveren uygun gördüğünde öder" gibi belirsiz ya da bir şarta bağlanmış ifadeler, şerh aşamasında veya takipte sorun çıkarabilir.

Anlaşma belgesine dayanarak ilamlı takip nasıl başlatılır?

İlamlı takibin ilamsız takipten en önemli farkı, borçlunun basit bir itirazla takibi durduramamasıdır. İlamsız takipte ödeme emrine itiraz takibi durdurur; bu konu Ödeme Emrine İtiraz yazısında anlatılmıştır. İcra ve İflas Kanununun 38. maddesi mahkeme huzurunda yapılan sulhler ve noter senetleri gibi klasik ilam niteliğindeki belgeleri sayar; arabuluculuk anlaşma belgesi bu listede yer almaz, ilam niteliğini özel kanun olan HUAK m.18'den alır.

Borçlu ilamlı takibe nasıl itiraz edebilir?

• İcranın geri bırakılması (İİK m.33): Borçlu, icra emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine başvurarak borcun ödendiğini (itfa), ertelendiğini (imhal) veya zamanaşımına uğradığını ileri sürebilir. İtfa ve imhal iddiası; yetkili mercilerce resen düzenlenmiş ya da usulüne göre onaylanmış belgeyle veya icra dairesinde, icra mahkemesinde ya da mahkeme önünde ikrar edilmiş senetle ispatlanırsa icra geri bırakılır.
• Sonradan doğan ödeme veya erteleme: İcra emrinin tebliğinden sonra gerçekleşen itfa veya imhal her zaman ileri sürülebilir; ancak noterce düzenlenmiş veya onaylanmış belgeye ya da icra tutanağına dayanmalıdır (İİK m.33/2).
• Şikayet (İİK m.16): Belgenin ilam niteliği taşımadığı, örneğin gerekli imzaların eksik olduğu veya şerhsiz belgeyle takip yapıldığı iddiası, icra dairesinin işlemine karşı şikayet yoluyla icra mahkemesine götürülür. Şikayet kural olarak işlemin öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde yapılır; ancak takip dayanağı belgenin ilam niteliği taşımaması gibi kamu düzenine ilişkin aykırılıkların uygulamada süreye bağlı olmaksızın ileri sürülebildiği kabul edilmektedir.

Anlaşmanın yanılma, aldatma veya korkutma gibi sebeplerle geçersiz olduğu iddiası icra mahkemesinin sınırlı incelemesinin dışında kalır. Öte yandan anlaşmaya varılan hususlar hakkında taraflarca dava açılamaz (HUAK m.18/5). Bu nedenle geçersizlik iddiasıyla hangi yola gidilebileceği somut olaya göre ayrıca değerlendirilmelidir.

İlamlı takipte zamanaşımı ve sık yapılan hatalar nelerdir?

İlama dayanan takip, son işlemden itibaren on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (İİK m.39). Takip başladıktan sonra dosyanın uzun süre işlemsiz bırakılmaması gerekir. Uygulamada sık görülen hatalar şunlardır:

• Avukatı olmayan tarafın bulunduğu belgeyi şerh almadan ilamlı takibe koymak.
• Anlaşmada tutar, vade veya ödeme şeklini belirsiz bırakmak.
• Taksitli anlaşmalarda bir taksit ödenmezse kalan taksitlerin muaccel olup olmayacağını belgeye yazmamak.
• Takip açıldıktan sonra borçludan elden kısmi ödeme alıp bunu icra dosyasına bildirmemek.

Anlaşılan tutar ödenmediğinde izlenecek pratik yol Arabuluculukta Anlaşılan İşçilik Alacağı Ödenmezse Ne Yapılır? yazısında ayrıca anlatılmaktadır. Anlaşma belgesinin icraya konulması belgenin imza durumu, içeriği ve ödeme takvimiyle doğrudan bağlantılıdır. Somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.