Vize Acentesi Dolandırıcılığı: Şikayet ve Ceza Yolu

Vize acentesi dolandırıcılığı, vize başvurusunda yardım vaat eden bir kişi veya şirketin baştan itibaren hileyle para alıp hizmeti hiç vermemesi ya da sahte randevu ve belge sunması halinde gündeme gelir. Bu durumda Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa suç duyurusunda bulunabilir, kamu davası açılırsa davaya katılabilirsiniz. Ödediğiniz paranın geri alınması ise ayrı bir konudur ve çoğu zaman hukuk yolunu da gerektirir.

Bu yazıda hangi suçun söz konusu olabileceğini, uyarı işaretlerini, toplanacak delilleri ve başvuru yollarını anlatıyoruz. Paranın tüketici hukuku açısından nasıl istenebileceğini ise vize şirketine ödenen paranın geri alınması yazısında ayrıca ele aldık.

Vize acentesi dolandırıcılığı hangi suçu oluşturur?

Hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp onun veya başkasının zararına kendisine veya başkasına yarar sağlayan kişi, Türk Ceza Kanunu m.157 uyarınca bir yıldan beş yıla kadar hapis ve adli para cezasıyla cezalandırılır. Örneğin olmayan bir randevuyu satmak, sahte davet mektubu veya sahte randevu belgesi göstermek ya da hiç başlanmayacak bir işlem için para toplamak bu kapsamda değerlendirilebilir.

Suç belirli şekillerde işlenirse nitelikli dolandırıcılık söz konusu olur ve ceza üç yıldan on yıla kadar hapistir (TCK m.158/1). Vize işlerinde özellikle şu bentler gündeme gelebilir:

• Bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması (m.158/1-f): Bu bentte hapis cezasının alt sınırı dört yıldır ve adli para cezası suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz. Uygulamada bilişim sisteminin aldatmanın aracı olarak kullanılıp kullanılmadığına bakılır: İnternette yayımlanan sahte ilan veya sahte başvuru sitesi bu kapsamda değerlendirilebilirken, yalnızca telefon veya mesajlaşma uygulamasıyla iletişim kurulmuş olması her zaman yeterli görülmeyebilir. Paranın banka hesabına gönderilmiş olması da tek başına bankanın araç olarak kullanıldığı anlamına gelmeyebilir; değerlendirme somut olaya göre yapılır.
• Tacir veya şirket adına hareket eden kişilerin ticari faaliyetleri sırasında (m.158/1-h): Kayıtlı bir şirket üzerinden yürütülen işlemlerde gündeme gelebilir.
• Kamu görevlileriyle ilişkisi olduğundan bahisle iş gördürme vaadi (m.158/2): "Pasaport veya dışişleri işlemlerinde tanıdığım var" gibi Türk kamu görevlileriyle ilişki iddiasıyla para alınması bu fıkra kapsamında değerlendirilebilir. "Konsoloslukta tanıdığım var" gibi yalnızca yabancı devlet görevlilerine dayanan vaatlerde ise durum tartışmalıdır: Kanun, örneğin rüşvette (m.252/9) yabancı kamu görevlilerini açıkça saymışken m.158/2'de böyle bir ifade yoktur. Bu fıkra uygulanmasa da eylem dolandırıcılık veya başka bir nitelikli hal kapsamında kalabilir.
• Üç veya daha fazla kişiyle birlikte işlenmesi (m.158/3): Ceza yarı oranında, örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde bir kat artırılır.

Her para kaybı dolandırıcılık değildir. Acente gerçekten çalışıp dosyayı süresinde sunduysa ve vize konsolosluk tarafından reddedildiyse bu genellikle bir sözleşme uyuşmazlığıdır. Suçtan söz edebilmek için aldatmanın baştan var olması gerekir; bu ayrımı savcılık ve mahkeme yapar.

Vize dolandırıcılığının uyarı işaretleri nelerdir?

• "Garantili vize" veya "kesin onay" vaadi: Vize kararını yalnızca ilgili ülkenin yetkili makamı verir.
• Konsoloslukta tanıdık, hızlı onay veya "özel kontenjan" iddiası.
• Ödemenin şirket hesabı yerine bir kişinin IBAN'ına veya elden istenmesi; fatura ya da yazılı sözleşme verilmemesi.
• Randevu belgesi veya başvuru numarasının resmi sistemde doğrulanamaması.
• Pasaportun ve asıl belgelerin gerekçesiz olarak uzun süre alıkonulması.
• "Bugün ödemezseniz kontenjan kaçar" gibi baskı ve acele ettirme.

Dolandırıldığınızı düşünüyorsanız hangi delilleri toplamalısınız?

Vize dolandırıcılığında suç duyurusu nasıl yapılır?

Dolandırıcılık ve nitelikli dolandırıcılık şikayete bağlı suçlar değildir; savcılık suçu öğrendiğinde kendiliğinden soruşturur. Bu nedenle TCK m.73'teki altı aylık şikayet süresi bu suçlar için uygulanmaz ve şikayetten vazgeçmek kural olarak soruşturmayı sona erdirmez. Yine de delillerin kaybolmaması için gecikmeden başvurmak önemlidir. Genel usul için suç duyurusu nasıl yapılır yazısına bakabilirsiniz.

Basit dolandırıcılık (m.157) uzlaştırma kapsamındadır; nitelikli dolandırıcılık (m.158) ise CMK m.253'te sayılmadığından uzlaştırmaya tabi değildir. Paranın kendi adına açılmış bir hesaba gönderildiği durumlarda hesabını başkasına kullandıran kişinin sorumluluğu da ayrıca gündeme gelebilir; bu konuyu IBAN kiralama cezası yazısında anlattık.

Ceza davasında para geri alınabilir mi?

Kamu davası açıldıktan sonra mağdur veya suçtan zarar gören, ilk derece mahkemesinde hüküm verilinceye kadar şikayetçi olduğunu bildirerek davaya katılabilir (CMK m.237). Katılan olarak delil sunabilir ve kararlara karşı kanun yollarına başvurabilirsiniz. Ancak ceza mahkemesi kural olarak sizin lehinize tazminata hükmetmez.

Fail, kovuşturma başlamadan önce zararı tamamen giderirse cezası üçte ikisine kadar, kovuşturma başladıktan sonra hükümden önce giderirse yarısına kadar indirilebilir; kısmi ödemede ayrıca mağdurun rızası aranır (TCK m.168). Bu düzenleme bazı dosyalarda ödemeyi teşvik edebilir, ancak paranın geri ödeneceği güvencesi değildir.

Paranın istenmesi için hukuk yolu ayrıca işletilmelidir. Tazminat istemi kural olarak zararı ve sorumluyu öğrenmeden itibaren iki yıl ve her halde on yılda zamanaşımına uğrar; fiil ceza kanunlarında daha uzun zamanaşımı öngörülen bir suçsa o süre uygulanır (Türk Borçlar Kanunu m.72). Failin malvarlığı yoksa kazanılan bir karar da tahsil edilemeyebilir; bu nedenle sonuç önceden kesin olarak söylenemez.

Ticaret Bakanlığına şikayet yapılabilir mi?

Ticaret Bakanlığı ceza sorumluluğunu belirlemez; bunun yeri savcılıktır. Bununla birlikte "garantili vize" gibi aldatıcı reklam ve haksız ticari uygulamalar Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.61 ve 62 kapsamında yasaktır; Bakanlık bünyesindeki Reklam Kurulu bu konuda inceleme yapıp durdurma veya idari para cezası kararı verebilir (m.63). Reklam veren, reklamdaki iddiaların doğruluğunu ispatla yükümlüdür (m.61/6).

Ödediğiniz bedelin iadesi için tüketici hakem heyetine başvuru, e-Devlet üzerinden Bakanlığın Tüketici Bilgi Sistemiyle de yapılabilir; parasal sınır ve izlenecek yol vize şirketine ödenen para iadesi yazısında anlatılmıştır. Ceza ve tüketici yolları birbirini dışlamaz; ikisi birlikte yürütülebilir. Konuya ilişkin diğer bilgiler için ceza hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.