Muris Muvazaası Davası: Mirastan Mal Kaçırmaya Karşı Haklar

Babanızın ya da annenizin ölümünden sonra, tapudaki evin veya tarlanın yıllar önce kardeşlerinizden birine "satıldığını" öğrendiniz; ama bu satış için hiç para ödenmediğini biliyorsunuz. Hukukta bu duruma muris muvazaası denir ve mirasçıların başvurabileceği yol muris muvazaası davasıdır. Muris, mirasbırakan; muvazaa ise tarafların gerçek iradelerini gizleyerek görünürde başka bir işlem yapmasıdır.

Muris muvazaası nedir, hangi durumlarda söz konusu olur?

Tapuda yapılan işlem satıştır, ancak tarafların gerçek amacı bağıştır. Türk Borçlar Kanununun 19. maddesi gereğince görünürdeki satış, tarafların gerçek iradesini yansıtmadığı için geçersizdir. Gizlenen bağış ise taşınmaz devrini amaçlayan sözleşmelerin resmi şekilde yapılması şartını taşımadığından geçerli olmaz (TMK m.706).

Bu yaklaşım Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 01.04.1974 tarihli, 1974/1 E. ve 1974/2 K. sayılı kararıyla yerleşmiştir. Karar, tapulu taşınmazlarla ilgilidir; banka hesabı veya araç gibi mallarda farklı yollar, özellikle tenkis davası değerlendirilir.

Yargıtay uygulamasında mal kaçırma kastının varlığı şu tür belirtilerle değerlendirilir:

• Satış bedeli ile taşınmazın o tarihteki gerçek değeri arasında açık bir fark bulunması,
• Alıcının bedeli ödeyecek maddi gücünün olmaması veya ödemeye ilişkin hiçbir kaydın bulunmaması,
• Mirasbırakanın satış yapmasını gerektiren bir ihtiyacının olmaması, satıştan sonra da taşınmazı kullanmaya devam etmesi,
• Mirasbırakanın bazı mirasçılarına karşı küskünlük, ikinci evlilik gibi aile içi durumlar ve malların büyük kısmının tek kişiye devredilmesi.

Buna karşılık mirasbırakan mallarını çocukları arasında dengeli biçimde paylaştırmışsa, mahkeme mal kaçırma değil paylaştırma amacı bulunduğu sonucuna varabilir. Her dosya kendi koşullarına göre değerlendirilir.

Muris muvazaası davasını kimler, kime karşı açabilir?

1974 tarihli karara göre saklı pay sahibi olsun ya da olmasın, miras hakkı çiğnenen bütün mirasçılar bu davayı açabilir. Uygulamada her mirasçı, diğerlerini beklemeden kendi miras payı oranında dava açabilmektedir. Dava hakkı mirasbırakanın ölümüyle doğar; mirasbırakan hayattayken bu dava açılamaz.

Dava, taşınmazı muvazaalı işlemle devralan ve tapuda adına kayıtlı olan kişiye karşı açılır. Taşınmaz iyiniyetli bir üçüncü kişiye devredilmişse bu kişinin kazanımı korunur (TMK m.1023). Böyle bir durumda Yargıtay uygulamasında, taşınmazı muvazaalı olarak devralan kişiden tapu iptali yerine tazminat istenmesi gündeme gelir.

Dava nerede açılır, bir süre var mı?

Dava asliye hukuk mahkemesinde görülür. Taşınmaz üzerindeki mülkiyet hakkını değiştirebilecek bir dava olduğu için taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m.12). Muris muvazaası, işlemin baştan geçersizliğine dayandığından Yargıtay uygulamasında dava belirli bir zamanaşımı veya hak düşürücü süreye bağlı tutulmaz.

Süre sınırı olmaması beklemek için bir gerekçe değildir. Tanıklar unutabilir veya vefat edebilir; taşınmaz üçüncü kişilere satılabilir. Bu nedenle dava ile birlikte, tapu kaydına tedbir konulması için ihtiyati tedbir talep etmek (HMK m.389) çoğu dosyada önemli bir koruma sağlar.

Dava açılırken taşınmazın değeri üzerinden hesaplanan harç ile keşif ve bilirkişi giderleri için gider avansı yatırılır. Karar istinaf ve temyiz aşamalarından geçebildiği için süreç genellikle uzun sürer; tapu kaydına konulan tedbir, bu süre boyunca taşınmazın el değiştirmesini önlemeye yöneliktir.

Muris muvazaası nasıl ispatlanır?

Mirasçılar, mirasbırakan ile alıcı arasındaki sözleşmenin tarafı değildir. Bu nedenle Yargıtay uygulamasında mirasçıların muvazaa iddiasını tanık dahil her türlü delille ispatlayabildiği kabul edilir. Mahkeme genellikle keşif ve bilirkişi incelemesiyle taşınmazın satış tarihindeki değerini belirler, tapu kayıtlarını ve tarafların mali durumunu araştırır.

Sık yapılan hatalar

• Tapuda açıkça bağış olarak görünen bir devir için muvazaa davası açmak; burada gizlenen bir işlem olmadığından yol tenkis davasıdır.
• Yalnızca muvazaa iddiasına dayanıp tenkis için kanundaki bir ve on yıllık süreleri kaçırmak; saklı paylı mirasçılar için terditli talep bu riski azaltır.
• Dava açarken ihtiyati tedbir istememek; taşınmaz iyiniyetli bir alıcıya satılırsa tapu iptali imkanı ortadan kalkabilir.
• Diğer mirasçıların paylarının da kendiliğinden geri geleceğini düşünmek; karar, kural olarak davacının payı oranında sonuç doğurur.

Muris muvazaası ile tenkis davası arasındaki fark nedir?

Para, araç veya hisse devredildiyse ne olur?

1974 tarihli içtihadı birleştirme kararı tapulu taşınmazlara ilişkindir. Mirasbırakan ölümünden önce banka hesabındaki parayı, aracını veya şirket payını bir mirasçıya karşılıksız devretmişse, saklı paylı mirasçılar için esas yol tenkis davasıdır. Kanun özellikle mirasbırakanın ölümünden önceki bir yıl içinde yaptığı bağışlamaları (adet üzere verilen hediyeler hariç), serbestçe dönme hakkını saklı tutarak yaptığı bağışlamaları ve saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yaptığı açık olan kazandırmaları tenkise tabi tutar (TMK m.565).

Mirastan mal kaçırma iddialarında hangi davanın açılacağı, işlemin tapuda nasıl gösterildiğine ve sizin saklı paylı mirasçı olup olmadığınıza göre değişir. Diğer miras uyuşmazlıkları için miras hukuku sayfamızda genel bilgi bulunmaktadır.