Limited Şirketten Ortak Çıkışı Nasıl Olur? Pay Devri ve Dava

Limited şirketten ortak çıkışı; ortaklar arasında güvenin sarsılması, emeklilik ya da yeni bir işe yönelme gibi nedenlerle sıkça gündeme gelir. Limited şirkette payın el değiştirmesi, anonim şirkete göre daha sıkı şekil ve onay şartlarına bağlıdır. Türk Ticaret Kanunu (TTK) bu konuyu esas olarak 595. ve 638–642. maddelerinde düzenler.

Aşağıda çıkışın üç yolunu, pay devrinin adımlarını, ayrılma akçesini ve çıkıştan sonra da devam edebilen sorumlulukları bulacaksınız. Şirket ve ortaklık uyuşmazlıklarına ilişkin genel bilgiler ticaret hukuku sayfamızda yer alıyor.

Limited şirketten ortak nasıl çıkar?

Kanun, ortaklıktan ayrılmak isteyen kişiye birbirinden farklı sonuçlar doğuran üç yol sunar:

• Pay devri (TTK m.595): Esas sermaye payınızı diğer ortaklara veya üçüncü bir kişiye devredersiniz. Uygulamada en hızlı ve en sık kullanılan yoldur.
• Sözleşmeden doğan çıkma hakkı (TTK m.638/1): Şirket sözleşmesi ortaklara çıkma hakkı tanıyabilir ve bu hakkın kullanılmasını belirli şartlara bağlayabilir.
• Haklı sebeple çıkma davası (TTK m.638/2): Devir mümkün olmuyorsa veya diğer ortaklar onay vermiyorsa her ortak, mahkemeden şirketten çıkmasına karar verilmesini isteyebilir.

Bunlara ek olarak her ortak, haklı sebeplerin varlığında şirketin feshini de isteyebilir. Mahkeme bu durumda fesih yerine davacı ortağa payının gerçek değerinin ödenmesine ve ortağın şirketten çıkarılmasına ya da duruma uygun başka bir çözüme hükmedebilir (TTK m.636/3).

Pay (hisse) devri ile çıkış nasıl yapılır?

Günlük dilde "hisse devri" denilen işlem, teknik olarak esas sermaye payının devridir. Devir ve devir borcunu doğuran işlemler yazılı yapılır ve tarafların imzaları noterce onaylanır (TTK m.595/1). Şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemişse devir için ortaklar genel kurulunun onayı şarttır ve devir bu onayla geçerli olur.

Genel kurul, sözleşmede başka bir düzenleme yoksa sebep göstermeden onayı reddedebilir. Ancak başvurudan itibaren üç ay içinde reddetmezse onay verilmiş sayılır (TTK m.595/3, 595/7). Sözleşme devri yasaklamışsa veya genel kurul onayı reddetmişse ortağın haklı sebeple çıkma hakkı saklıdır (TTK m.595/5).

Haklı sebeple çıkma davası ne zaman açılır?

TTK m.638/2 uyarınca her ortak, haklı sebeplerin varlığında şirketten çıkmasına karar verilmesi için dava açabilir. Kanun "haklı sebep" kavramını tanımlamaz; ortaklığın o ortak için artık çekilmez hale gelip gelmediği her dosyada somut olaylara göre değerlendirilir.

Uygulamada uzun süre kar payı dağıtılmaması, bilgi alma ve inceleme hakkının engellenmesi, azınlıktaki ortağın kararlarda sistematik olarak dışlanması veya ortaklar arasındaki güven ilişkisinin ciddi biçimde sarsılması gibi durumlar haklı sebep olarak ileri sürülmektedir. Bu olguları yazışmalar, genel kurul tutanakları ve mali tablolarla belgelemek önemlidir.

Dava, şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinde açılır (HMK m.6, m.14/2). Mahkeme, istem üzerine, dava süresince davacının ortaklıktan doğan hak ve borçlarından bazılarının veya tümünün dondurulmasına ya da durumunu güvenceye alacak başka önlemlere karar verebilir. Müdürler davayı diğer ortaklara bildirir; onlar da bir ay içinde çıkmaya katılabilir (TTK m.639).

Çıkma talebinin kendisi bir miktar paranın ödenmesine yönelik olmadığından TTK m.5/A'daki dava şartı arabuluculuğun kapsamında görülmeyebilir. Ancak aynı davada ayrılma akçesinin ödenmesi de isteniyorsa ya da bu alacak ayrı bir davayla istenecekse, konusu para olan bu talep bakımından arabuluculuk dava şartı gündeme gelebilir. Uygulamadaki farklı yaklaşımlar nedeniyle dava açmadan önce arabulucuya başvurmak, davanın usulden reddedilmesi riskini azaltır; bu nokta somut dosyaya göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Ayrılma akçesi nedir, ne zaman ödenir?

Şirketten ayrılan ortak, esas sermaye payının gerçek değerine uyan ayrılma akçesini isteme hakkına sahiptir (TTK m.641/1). Şirket sözleşmesinde öngörülen çıkma hakkı kullanılıyorsa sözleşme, ayrılma akçesini farklı biçimde düzenleyebilir. Taraflar gerçek değer üzerinde anlaşamazsa değeri şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesi belirler (TTK m.597).

Ayrılma akçesi; şirket kullanılabilir bir özkaynak üzerinde tasarruf ediyorsa, ayrılan kişinin payları devredilebiliyorsa veya esas sermaye usulüne uygun biçimde azaltılmışsa muaccel olur. Ödenmeyen kısım, şirkete karşı bütün alacaklılardan sonra gelen bir alacak olarak kalır (TTK m.642).

Çıkan ortağın sorumluluğu devam eder mi?

Evet, bazı borçlar bakımından devam edebilir. 6183 sayılı Kanunun 35. maddesine göre limited şirket ortakları, şirketten tahsil edilemeyen amme alacağından sermaye payları oranında sorumludur. Payın devri halinde devreden ve devralan, devir öncesine ait amme alacaklarından müteselsilen sorumlu tutulur.

Çıkış sürecinde sık yapılan hatalar şunlardır:

• Devir sözleşmesini noter onayı olmadan, adi yazılı belgeyle yapmak.
• Genel kurul onayını ve ticaret sicili tescilini takip etmemek.
• Devir bedelini banka kaydı olmadan, belgesiz ödemek veya almak.
• Şirketin vergi ve prim borçlarını devirden önce öğrenmemek.

Şirket sözleşmesinin içeriği ve ortaklar arasındaki ilişki sonucu doğrudan etkilediğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.