Anlaşmalı Boşanma Protokolünde Haklar Saklı Tutulabilir mi?

Anlaşmalı boşanma protokolü hazırlanırken eşler bazen her konuda hemen uzlaşamaz ve “bu hakkımız saklıdır” diye yazıp boşanmayı öne almak ister. Bu yol bazı talepler için güvenlidir, bazıları için ise hak kaybına yol açabilir. Aşağıda hangi hakların saklı tutulabileceğini, hangilerinin protokolde mutlaka çözülmesi gerektiğini ve sürelerin nasıl işlediğini bulacaksınız. Anlaşmalı boşanmanın şartları ve dava adımları için Anlaşmalı Boşanma Şartları, Protokol ve Dava Süreci yazısına, diğer konular için aile hukuku sayfasına bakabilirsiniz.

Anlaşmalı boşanma protokolünde ziynet, mal paylaşımı ve tazminat hakları saklı tutulabilir mi?

Kısa cevap: ziynet ve mal paylaşımı için evet, tazminat ve yoksulluk nafakası için hayır. Türk Medeni Kanunu m.166/3'e göre anlaşmalı boşanma kararı verilebilmesi için hakimin, “boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu” hakkında eşlerin kabul ettiği düzenlemeyi uygun bulması şarttır. Boşanmanın feri sonuçlarına ilişkin anlaşmalar da hakim onaylamadıkça geçerli olmaz (TMK m.184/5).

Öğretide ve Yargıtay uygulamasında maddi ve manevi tazminat, yoksulluk nafakası, velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası protokolün zorunlu içeriği sayılır. Mal rejiminin tasfiyesi ve aile konutu gibi konular ise protokolün isteğe bağlı içeriğidir (Demirbaş, YBHD 2020/2). Saklı tutmanın sonucu da bu ayrıma göre değişir.

Maddi ve manevi tazminat ile nafaka neden saklı tutulamaz?

Tazminat ve yoksulluk nafakası boşanmanın mali sonuçlarının çekirdeğidir. Eşler bunlarda anlaşmadan “haklarımız saklıdır” yazarsa, TMK m.166/3'teki mali sonuçlar üzerinde anlaşma şartı gerçekleşmemiş olur. Bu nedenle tazminat ve nafaka hakları saklı tutularak hazırlanan bir protokol, uygulamada anlaşmalı boşanma için yeterli görülmeyebilir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu da 02.05.2019 tarihli, E.2017/3067, K.2019/512 sayılı kararında, anlaşmalı boşanmada eşlerin boşanma ve boşanmanın feri sonuçları konusunda anlaştıklarını, birbirlerine kusur yüklemediklerini ve bu nedenle sonradan açılan tazminat davasında yeniden kusur araştırması yapılamayacağını belirtmiştir. Bu karara göre anlaşmalı boşanmadan sonra boşanma sebebiyle TMK m.174'e dayanan maddi ve manevi tazminat kural olarak istenemez.

TMK m.178, boşanmadan doğan dava haklarının boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yılda zamanaşımına uğrayacağını düzenler. Bu süre özellikle çekişmeli boşanmada istenmemiş tazminat ve nafaka talepleri için tartışılır. Anlaşmalı boşanmada ise Yargıtay uygulamasında protokolde yer almayan yoksulluk nafakası ve tazminat taleplerinde boşanma kararı kesin hüküm kabul edilmektedir. Öğretide aksi yönde görüşler bulunsa da bir yıllık süreye güvenerek bu talepleri açıkta bırakmak ciddi risk taşır.

Hakim, tazminat veya nafakayı açıkta bırakan bir protokolü uygun bulmazsa eşlere değişiklik önerebilir. Eşler bu değişikliği kabul etmezse anlaşmalı boşanma kararı verilemez; dava, şartları varsa çekişmeli boşanma olarak sürdürülebilir. Bu sürecin nasıl işlediğini Çekişmeli Boşanma Davası Nasıl Açılır yazısında bulabilirsiniz.

Çocuklara ilişkin düzenlemeler ise farklıdır. Velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası protokolde mutlaka düzenlenir; ancak koşullar değişirse sonradan değiştirilmeleri istenebilir. Nafaka türlerinin şartları ayrı bir yazının konusudur.

Mal paylaşımı hakkı saklı tutulursa dava ne zaman açılır?

Mal rejiminin tasfiyesi protokolün zorunlu içeriği değildir. Eşler mal paylaşımını protokolde çözebilir, açıkça saklı tutabilir ya da hiç değinmeyebilir. Saklı tutulan veya hiç düzenlenmeyen mal rejimi alacakları boşanmadan sonra aile mahkemesinde açılacak davayla istenebilir. Mal rejimi, boşanma davasının açıldığı tarihte sona erer (TMK m.225/2).

Mal rejiminden doğan alacaklar TMK m.178'deki bir yıllık süreye tabi değildir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 05.10.2016 tarihli, E.2016/8-1061, K.2016/959 sayılı kararına göre katılma alacağında on yıllık zamanaşımı uygulanır (Türk Borçlar Kanunu m.146); süre uygulamada boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren hesaplanır. Evlilik devam ettiği sürece eşler arasındaki alacaklarda zamanaşımı zaten işlemez (TBK m.153). Hesaplama yöntemi için Boşanmada Mal Paylaşımı yazısına bakabilirsiniz.

Asıl risk, protokoldeki genel ifadelerdir. “Tarafların birbirinden başka hiçbir talebi yoktur” gibi bir cümle, Yargıtay uygulamasında mal rejiminden doğan haklardan da vazgeçme olarak yorumlanabilir. Mal paylaşımını ertelemek istiyorsanız bunu ayrıca ve açıkça yazmanız gerekir.

Ziynet eşyaları protokolde nasıl yazılmalı?

Ziynetler kadının kişisel malıdır ve iadesi boşanmanın mali sonuçlarından bağımsız bir mülkiyet talebidir. Bu nedenle protokolde ziynetler için üç seçenekten biri açıkça yazılmalıdır: ziynetler teslim alınmıştır, belirli bir tarihte teslim edilecektir ya da bu konudaki talep ve dava hakları saklıdır. Saklı tutulan ziynet talebi boşanmadan sonra ayrı davayla istenebilir. Ayrıntılar için Ziynet Eşyası Davası yazısına bakabilirsiniz.

Aile konutunun veya başka bir taşınmazın devri de protokolün isteğe bağlı içeriğindendir. Protokole devir yazılacaksa taşınmazın tapu bilgileri, devrin tarihi ve masrafları kimin karşılayacağı açıkça gösterilmelidir; aksi halde devir için ikinci bir dava açmak gerekebilir.

“Ziynetlerimi teslim aldım” ifadesi, gerçekte teslim almadığınız halde imzalanırsa sonradan aksini ispatlamak çok zordur. Teslim yapılacaksa ziynetlerin türünü, adedini ve teslim tarihini yazmak, icra aşamasında da işinizi kolaylaştırır.

Saklı tutma maddesi nasıl yazılır?

Protokolünüzde hangi hakların saklı tutulabileceğini değerlendirmek için bir avukata danışmanız önerilir.