Anlaşmalı Boşanma Şartları, Protokol ve Dava Süreci

Anlaşmalı boşanma, eşlerin hem boşanma kararında hem de boşanmanın sonuçlarında uzlaşarak aile mahkemesinden karar almasıdır. Türk Medeni Kanununun 166. maddesinin üçüncü fıkrasına dayanır ve uygulamada çoğu zaman tek duruşmada sonuçlanır. Bu yazıda anlaşmalı boşanmanın şartlarını, protokolün içeriğini, dava adımlarını ve sık yapılan hataları bulacaksınız. Boşanmayla bağlantılı diğer konular için aile hukuku sayfasına da bakabilirsiniz.

Anlaşmalı boşanmanın şartları nelerdir?

Türk Medeni Kanunu m.166/3 uyarınca aşağıdaki şartlar birlikte gerçekleşirse evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Bu durumda kusur ya da ayrı bir boşanma sebebi ispatlamanız gerekmez.

• Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalıdır; bu süre dava açıldığında dolmuş olmalıdır.
• Eşler mahkemeye birlikte başvurmalı ya da bir eş, diğerinin açtığı davayı kabul etmelidir.
• Hakim iki eşi de bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmelidir.
• Boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu hakkında eşlerin kabul ettiği düzenleme, yani protokol, hakim tarafından uygun bulunmalıdır.

Hakim, eşlerin ve çocukların menfaatini gözeterek protokolde değişiklik yapabilir; eşler bu değişikliği de kabul ederse boşanmaya karar verilir. Evliliğiniz bir yılı doldurmamışsa anlaşmalı boşanma yolu kapalıdır. Bu durumda başka bir boşanma sebebine dayanan dava açılabilir; ancak o dava çekişmeli boşanma kurallarına göre görülür.

Anlaşmalı boşanmada eşlerin evlilikte yaşananları ayrıntılı anlatması veya tanık getirmesi gerekmez. Hakim olayların doğruluğunu araştırmaz; eşlerin iradesinin serbest olup olmadığını ve protokolün uygunluğunu denetler. Bu davada, tarafların ikrarının hakimi bağlamayacağı kuralı da uygulanmaz (TMK m.166/3).

Anlaşmalı boşanma protokolünde neler yer almalı?

Protokol, boşanmanın bütün sonuçlarını açık ve uygulanabilir biçimde düzenleyen yazılı metindir. Boşanmanın fer'i sonuçlarına ilişkin anlaşmalar hakim onaylamadıkça geçerli olmaz (TMK m.184/5). Bu nedenle metnin net olması ve çocukların yararına uygun düşmesi gerekir.

Hakim protokolü incelerken özellikle çocukların üstün yararına bakar. İştirak nafakasının çocuğun ihtiyaçlarına göre çok düşük belirlenmesi veya çocuğun bir ebeveynle görüşmesinin ölçüsüz biçimde sınırlanması halinde değişiklik isteyebilir. Eşler kendi aralarındaki yoksulluk nafakası ve tazminat konularında ise kural olarak serbestçe anlaşabilir; bir eş bu taleplerden açıkça vazgeçebilir.

Anlaşmalı boşanma davası nasıl açılır?

Anlaşmalı boşanma ne kadar sürer?

Kanunda sabit bir süre yoktur. Süreyi belirleyen başlıca etkenler, mahkemenin duruşma günü, gerekçeli kararın yazılması ve tebliğ edilmesi ile kanun yolu süresidir. Protokol eksiksiz hazırlanmışsa dava uygulamada çoğunlukla ilk duruşmada karara bağlanır.

Kararın kesinleşmesi için gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren iki haftalık istinaf süresinin dolması beklenir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.345). Eşler gerekçeli karar tebliğ edildikten sonra istinaf hakkından feragat ederek kesinleşmeyi hızlandırabilir; tebliğden önce yapılan feragat geçerli değildir (HMK m.349).

Kesinleşen karar nüfus kayıtlarına işlenir. Kesinleşme şerhli karar örneğini saklamanız, ileride tapu, banka ve miras işlemlerinde işinizi kolaylaştırır; kaydınızın güncellendiğini e-Devlet üzerinden nüfus kayıt örneğinizle kontrol edebilirsiniz.

Anlaşma bozulursa veya eşlerden biri gelmezse ne olur?

Yargıtay uygulamasına göre eşler, boşanma kararı kesinleşinceye kadar anlaşmadan dönebilir. Eşlerden biri duruşmaya gelmez ya da protokolü kabul etmediğini bildirirse anlaşmalı boşanma kararı verilemez; dava, evlilik birliğinin sarsılması veya diğer boşanma sebeplerine dayanılarak çekişmeli olarak sürdürülebilir.

Tersi de mümkündür: Çekişmeli bir dava sürerken eşler uzlaşırsa, evlilik en az bir yıl sürmüşse, davalının davayı kabul etmesi ve protokol sunulmasıyla hakim TMK m.166/3 uyarınca karar verebilir.

Boşanma kesinleştikten sonra koşullar değişirse, örneğin nafaka yükümlüsünün geliri önemli ölçüde azalır veya çocuğun giderleri artarsa, nafakanın artırılması ya da azaltılması ayrıca dava yoluyla istenebilir (TMK m.176/4, m.331).

Protokol hazırlarken sık yapılan hatalar nelerdir?

• “Nafaka ödenecektir” gibi tutarı, başlangıç tarihi ve artış yöntemi belirsiz ifadeler kullanmak.
• Kişisel ilişkiyi uygulanamayacak kadar genel yazmak; bu, ileride teslim ve görüşme uyuşmazlıklarına yol açar.
• Mal paylaşımına hiç değinmemek ya da “karşılıklı başka talebimiz yoktur” ifadesini sonuçlarını düşünmeden imzalamak. Yargıtay uygulamasında bu tür bir ifade, mal rejiminden doğan alacaklardan vazgeçme olarak yorumlanabilir.
• Devri öngörülen taşınmazda devrin ne zaman yapılacağını ve tapu masraflarını kimin ödeyeceğini belirtmemek.
• Ziynet eşyalarının iade edilip edilmediğini yazmamak.

Boşanmadan sonra kadın evlenmeden önceki soyadını yeniden alır; boşandığı eşinin soyadını kullanmak isterse bunu hakimden istemesi gerekir (TMK m.173). Kadın, evliliğin sona ermesinden başlayarak 300 gün geçmedikçe yeniden evlenemez; mahkeme bu süreyi gebe olmadığının anlaşılması gibi hallerde kaldırabilir (TMK m.132).

Protokolün sizin ve çocuklarınızın durumuna uygun olup olmadığını değerlendirmek için bir avukata danışmanız önerilir.