Kısa yanıt
Uyuşturucu kullanma suçu (TCK 191) için kanunda iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası öngörülür; ancak ilk soruşturmada savcılık kamu davasının açılmasını beş yıl erteler ve kişi en az bir yıl denetimli serbestlik altında izlenir. Süre ihlal edilmeden geçerse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir; yeniden kullanma halinde dava açılır.
Bu yazıda
Uyuşturucu kullanma suçu, Türk Ceza Kanununun (TCK) 191. maddesinde düzenlenir ve kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almayı, kabul etmeyi, bulundurmayı ya da kullanmayı kapsar. Kanunda bu suç için hapis cezası öngörülse de ilk soruşturmada dava açılmaz: savcılık kamu davasının açılmasını beş yıl erteler ve kişi denetimli serbestlik altında izlenir.
Bu yazıda 01.11.2026 itibarıyla yürürlükteki metne göre cezayı, erteleme sürecini, tedaviyi, tekrar halinde olacakları ve adli sicile etkisini anlatıyoruz. Ceza yargılamasına ilişkin diğer genel bilgiler ceza hukuku sayfasında yer alıyor.
Uyuşturucu kullanma suçunun cezası nedir?
TCK m.191/1'e göre kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden veya bulunduran ya da bu maddeleri kullanan kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Fiil okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi toplu bulunulan yerlere iki yüz metreden yakın umumi veya umuma açık bir yerde işlenirse ceza yarı oranında artırılır (m.191/10).
Madde en son 7445 sayılı Kanunla 2023 yılında değiştirilmiştir. mevzuat.gov.tr'deki güncel metne ve değişiklik tablosuna göre 2025 ve 2026 yıllarında çıkan 7571, 7589 ve 7593 sayılı Kanunlar 191. maddeye dokunmamıştır.
Kanun iki durumda cezaya hükmedilmemesini öngörür. Kullanan kişi, hakkında soruşturma başlatılmadan önce resmi makamlara veya sağlık kuruluşlarına başvurarak tedavi isterse cezaya hükmolunmaz; bu durumda sağlık çalışanlarının suçu bildirme yükümlülüğü de doğmaz (TCK m.192/4). Maddeyi kimden, nerede ve ne zaman aldığını resmi makamlar haber almadan önce bildirip failin yakalanmasını veya maddenin ele geçirilmesini kolaylaştıran kişiye de ceza verilmez (m.192/2).
Kamu davasının ertelenmesi ve denetimli serbestlik nasıl işler?
TCK m.191 yapısı gereği ilk soruşturmada cezalandırmayı değil, izleme ve tedaviyi öne çıkarır. Savcılık, Ceza Muhakemesi Kanununun 171. maddesindeki genel şartları (örneğin daha önce kasıtlı bir suçtan hapis cezasıyla mahkum olmamak) aramadan erteleme kararı vermek zorundadır. Süreç kanuna göre şöyle ilerler:
Erteleme sürecinin aşamaları
Erteleme kararı
Savcılık kamu davasının açılmasını beş yıl süreyle erteler ve şüpheliyi yükümlülüklere uymamanın sonuçları konusunda uyarır. Karar kolluk birimlerine de bildirilir (m.191/2).
Denetimli serbestlik
Erteleme süresinde en az bir yıl denetimli serbestlik tedbiri uygulanır. Bu süre denetimli serbestlik müdürlüğünün teklifi veya savcının kararıyla altışar aylık sürelerle en fazla iki yıl daha uzatılabilir (m.191/3).
Tedavi ve kontrol
Gerek görülürse kişi denetimli serbestlik süresinde tedaviye tabi tutulabilir. Savcı, madde kullanılıp kullanılmadığının tespiti için yılda en az iki defa şüphelinin ilgili kuruma sevkine karar verir.
Sonuç
Kişi beş yıllık süre boyunca yükümlülüklere aykırı davranmaz ve yasakları ihlal etmezse hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir (m.191/7).
Erteleme süresinde tekrar kullanılırsa ne olur?
Erteleme süresi içinde aşağıdaki hallerden biri gerçekleşirse ertelenen dosyada kamu davası açılır (m.191/4):
- yükümlülüklere veya tedavinin gereklerine uygun davranmamakta ısrar etmek;
- tekrar kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek veya bulundurmak;
- uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak.
Erteleme süresindeki yeni kullanma veya bulundurma, ayrı bir soruşturma konusu yapılmaz; yalnızca ihlal nedeni sayılır (m.191/5). Ancak bu nedenle dava açıldıktan sonra aynı suçun yeniden işlendiği iddiasıyla başlatılan soruşturmalarda ikinci kez erteleme kararı verilemez (m.191/6). Yükümlülüğe aykırılıkta kanun "ısrar" ararken, yeniden kullanma veya bulundurmada böyle bir şart aramaz.
Dava açılırsa HAGB verilebilir mi?
Maddede aksine hüküm bulunmayan hallerde CMK m.171 veya m.231 uygulanır (m.191/9). CMK m.231, 7589 sayılı Kanunla 31.07.2026'da yeniden düzenlenmiştir. Buna göre hükmolunan ceza iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezasıysa ve sanık daha önce kasıtlı bir suçtan mahkum olmamışsa, diğer şartlar da varsa hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına (HAGB) karar verilebilir.
- maddedeki cezanın alt sınırı iki yıl olduğundan HAGB ancak ceza, artırım ve indirimlerden sonra iki yılı aşmazsa gündeme gelir. Okul veya hastane çevresi artırımında (m.191/10) alt sınır üç yıla çıkar; takdiri indirimden (altıda bir) sonra bile ceza iki yılın üzerinde kaldığından, bu durumda HAGB ancak başka bir indirim sebebi varsa mümkün olabilir. Ticaret (m.188) veya kullanmayı kolaylaştırma (m.190) iddiasıyla yürüyen davada fiilin yalnızca 191. maddeye girdiği anlaşılırsa kanun, sanık hakkında bu madde çerçevesinde HAGB kararı verileceğini öngörür (m.191/8); bu hükmün CMK m.231'deki şartlarla birlikte nasıl uygulanacağı somut dosyaya göre değerlendirilir.
Uyuşturucu kullanma ile ticaret suçu arasındaki fark nedir?
Uygulamadaki en kritik ayrım, maddenin "kullanmak için" mi yoksa başkasına vermek veya satmak için mi bulundurulduğudur. Ceza ve süreç bu ayrıma göre tamamen değişir:
| Konu | Kullanma (m.191) | Ticaret (m.188/3) |
|---|---|---|
| Fiil | Kullanmak için satın alma, kabul etme, bulundurma, kullanma | Satma, satışa arz, başkasına verme, sevk, nakil, depolama; kullanma amacı dışında satın alma, kabul etme, bulundurma |
| Ceza | 2–5 yıl hapis | En az 10 yıl hapis ve 1.000–20.000 gün adli para cezası; çocuğa verme veya satmada en az 15 yıl |
| Artırım | Okul, hastane gibi yerlerin 200 metre yakınında yarı oranında | Aynı yer artırımı; eroin, kokain, sentetik kannabinoid gibi maddelerde yarı oranında (m.188/4) |
| İlk aşama | Zorunlu 5 yıllık erteleme | Kamu davasının ertelenmesi uygulanmaz |
Kanun bu ayrım için miktar sınırı koymaz. Yargıtay uygulamasında maddenin miktarı, paketlenme şekli, hassas terazi gibi eşyalar, kişinin kullanım alışkanlığı ve ele geçirilme koşulları birlikte değerlendirilir; sonuç somut dosyanın delillerine göre değişir.
Uyuşturucu kullanma suçu adli sicile işler mi?
Kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı adli sicil kaydı (sabıka kaydı) değildir. Adli Sicil Kanununun 6. maddesine göre bu kararlar ayrı bir sisteme kaydedilir ve yalnızca bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak mahkeme, hakim veya savcılık istediğinde verilir. Süre başarıyla tamamlanınca verilen kovuşturmaya yer olmadığı kararı da mahkumiyet değildir.
Dava açılır ve kesinleşmiş bir mahkumiyet hükmü kurulursa durum farklıdır: mahkumiyet adli sicile kaydedilir (5352 m.4); kasıtlı suçtan hapis cezası, TCK m.53'teki bazı hak yoksunluklarını da doğurabilir. HAGB kararı ise adli sicil yerine kendine mahsus sisteme kaydedilir (CMK m.231/13). Kaydın ne zaman arşive alınıp silineceği adli sicil kaydı nasıl silinir yazısında anlatılmıştır.
Erteleme süresinin hesabı, ihlal sayılan durumlar ve HAGB şartları dosyadan dosyaya farklılık gösterebildiğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Sık sorulan sorular
Uyuşturucu kullanan kişi hapse girer mi?
İlk soruşturmada genellikle hayır. TCK m.191'e göre savcılık kamu davasının açılmasını beş yıl erteler ve kişi en az bir yıl denetimli serbestlik altında izlenir. Bu süre ihlal edilmeden geçerse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Erteleme süresinde yeniden kullanma veya yükümlülüklere uymamakta ısrar halinde dava açılır; mahkumiyet halinde iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası söz konusu olur.
Uyuşturucu kullanma suçunda denetimli serbestlik ne kadar sürer?
Denetimli serbestlik tedbiri, beş yıllık erteleme süresi içinde en az bir yıl uygulanır. Bu süre denetimli serbestlik müdürlüğünün teklifi veya savcının kararıyla altışar aylık sürelerle en fazla iki yıl daha uzatılabilir. Gerek görülürse kişi bu sürede tedaviye alınır ve savcı, kullanımın tespiti için yılda en az iki defa ilgili kuruma sevk kararı verir.
Kendiliğinden tedaviye başvuran kişiye ceza verilir mi?
Verilmez. TCK m.192/4'e göre uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan kişi, hakkında soruşturma başlatılmadan önce resmi makamlara veya sağlık kuruluşlarına başvurarak tedavi edilmek isterse cezaya hükmolunmaz. Bu durumda kamu görevlileri ve sağlık mesleği mensuplarının suçu bildirme yükümlülüğü de doğmaz. Kural, başvurunun soruşturma başlamadan önce yapılmasını şart koşar.
Uyuşturucu kullanma suçu sabıka kaydında görünür mü?
Kamu davasının ertelenmesi kararı sabıka kaydında görünmez. Adli Sicil Kanunu m.6'ya göre bu karar ayrı bir sisteme kaydedilir ve yalnızca bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak mahkeme, hakim veya savcılık tarafından istenebilir. Dava açılır ve kesinleşmiş mahkumiyet hükmü kurulursa mahkumiyet adli sicile kaydedilir; HAGB kararı ise ayrı sistemde tutulur.
Erteleme süresinde test pozitif çıkarsa ne olur?
Erteleme süresi içinde uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılması TCK m.191/4-c uyarınca ihlal nedenidir ve ertelenen dosyada kamu davası açılır. Bu yeni kullanma ayrıca soruşturulmaz. Dava açıldıktan sonra aynı suçun tekrar işlendiği iddiasıyla başlatılan soruşturmalarda ise yeniden erteleme kararı verilemez. Test sonucunun doğruluğuna ilişkin itirazlar somut dosyada değerlendirilir.