Kısa yanıt
İtirazın iptali davası, ilamsız takipte borçlu ödeme emrine itiraz ettiğinde alacaklının, itirazın kendisine tebliğinden itibaren bir yıl içinde genel mahkemede açtığı ve alacağını ispat ederek takibin devamını sağladığı davadır (İİK m.67). İtiraz haksız bulunursa borçlu, talep üzerine yüzde yirmiden az olmamak üzere icra inkar tazminatına mahkum edilebilir.
Bu yazıda
İtirazın iptali davası, alacaklının borçluya karşı başlattığı ilamsız icra takibi, borçlunun ödeme emrine itirazıyla durduğunda başvurulan temel yoldur. İtiraz, takibi kendiliğinden durdurur (İİK m.66); alacaklı ya itirazın hükümden düşürülmesini sağlamalı ya da alacağını baştan dava etmelidir. Doğru yolu ve süreyi seçmek, takibin boşa gitmemesi için belirleyicidir.
Bu yazı alacaklının bakış açısıyla hazırlanmıştır: dava süresi, itirazın kaldırılmasıyla farkı, dava öncesi zorunlu arabuluculuk ve icra inkar tazminatı. İcra takiplerine ilişkin diğer genel bilgiler icra ve iflas hukuku sayfamızda yer alıyor.
İtirazın iptali davası ne zaman açılır?
Takip talebine itiraz edilen alacaklı, itirazın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren bir yıl içinde mahkemeye başvurarak, genel hükümlere göre alacağının varlığını ispat edip itirazın iptalini isteyebilir (İİK m.67/1). Mahkeme itirazı iptal ederse takip, itiraz edilen kısım için kaldığı yerden devam eder.
Borçlu borcun yalnız bir kısmına itiraz etmişse, kabul edilen kısım için takip zaten devam eder; dava yalnız itiraz edilen kısım için açılır. Dava değeri de buna göre belirlenir. Borçlu yalnız faize veya işlemiş faiz oranına itiraz etmişse, dava bu kalemle sınırlı tutulabilir.
Bir yıllık süre kaçırılırsa alacak kendiliğinden ortadan kalkmaz. Alacaklının genel hükümlere göre alacak davası açma hakkı saklıdır (İİK m.67/4); ancak bu durumda mevcut takip yoluyla devam edilemez ve alacağın zamanaşımına uğrayıp uğramadığı ayrıca değerlendirilmelidir.
İtirazın iptali mi, itirazın kaldırılması mı?
Alacaklının elinde belirli nitelikte bir belge varsa, dava açmak yerine icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilir (İİK m.68). İki yol arasındaki temel farklar şunlardır:
| Ölçüt | İtirazın iptali (İİK m.67) | İtirazın kaldırılması (İİK m.68) |
|---|---|---|
| Başvuru yeri | Alacağın niteliğine göre görevli genel mahkeme | İcra mahkemesi |
| Süre | İtirazın tebliğinden itibaren 1 yıl | İtirazın tebliğinden itibaren 6 ay |
| Gerekli delil | Her türlü delil; tam yargılama yapılır | İmzası ikrar edilmiş veya noterce onaylanmış borç ikrarı ya da resmi makbuz veya belge |
| Tazminat | Yüzde yirmiden az olmamak üzere icra inkar tazminatı | Yüzde yirmiden az olmamak üzere tazminat |
| Kararın etkisi | Alacağın varlığı yargılamayla tespit edilir | Borçlunun menfi tespit veya istirdat davası açma hakkı saklıdır |
Elinde yalnızca fatura, cari hesap ekstresi veya yazışmalar bulunan alacaklı için doğru yol genellikle itirazın iptali davasıdır. İtirazın kaldırılması için altı ay içinde başvurulmazsa aynı alacak için yeniden ilamsız takip yapılamaz.
Dava açmadan önce arabulucuya gitmek zorunlu mu?
Bu, alacağın türüne bağlıdır. Aşağıdaki uyuşmazlıklarda itirazın iptali davası açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır; başvurmadan açılan dava usulden reddedilir:
- Ticari alacaklar: Ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak, tazminat ve itirazın iptali davaları (TTK m.5/A).
- İşçi ve işveren alacakları: İş sözleşmesinden doğan alacak ve tazminatlarla ilgili itirazın iptali davaları (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3).
- Kira alacakları: Kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar (6325 sayılı Kanun m.18/B).
- Tüketici uyuşmazlıkları: Tüketici mahkemesinin görevine giren uyuşmazlıklar; tüketici hakem heyetinin görevindeki uyuşmazlıklar bu şartın dışındadır (6502 sayılı Kanun m.73/A).
Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (6325 sayılı Kanun m.18/A). Dolayısıyla arabuluculukta geçen süre, bir yıllık dava süresinden sayılmaz. Yine de başvuruyu süre sonuna bırakmamak gerekir.
İcra inkar tazminatı nedir, kime ödenir?
İtirazın iptali davasında borçlunun itirazının haksız olduğuna karar verilirse borçlu; takibin haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılırsa alacaklı, diğer tarafın talebi üzerine tazminata mahkum edilir (İİK m.67/2). Tazminat, tarafların durumu ve davanın niteliğine göre belirlenir ancak yüzde yirmiden az olamaz. Hesaplamada takip talebindeki veya davadaki talep esas alınır.
İtiraz eden veli, vasi veya mirasçı ise borçlu aleyhine tazminata hükmedilmesi için kötü niyetinin ispatı gerekir. Yargıtay uygulamasına göre icra inkar tazminatına hükmedilebilmesi için alacağın likit, yani belirli veya belirlenebilir olması da aranır. Tazminat kendiliğinden verilmez; dava dilekçesinde açıkça talep edilmelidir.
İtirazın iptali davası nasıl açılır?
Alacaklı için adım adım dava süreci
Süreyi hesaplayın
İtirazın size tebliğ edildiği tarihi icra dosyasından tespit edin ve bir yıllık sürenin son gününü not edin.
Arabuluculuk şartını kontrol edin
Alacağınız ticari, işçilik, kira veya tüketici uyuşmazlığıysa önce arabuluculuk bürosuna başvurun ve anlaşmazlık halinde son tutanağı alın.
Görevli ve yetkili mahkemeyi belirleyin
Alacağın niteliğine göre asliye hukuk, asliye ticaret, iş, tüketici veya sulh hukuk mahkemesi görevlidir.
Delillerinizi toplayın
Sözleşme, fatura, irsaliye, banka kayıtları, cari hesap mutabakatları, ticari defterler ve yazışmaları hazırlayın.
Dilekçede taleplerinizi açıkça yazın
İtirazın iptalini, takibin devamını ve yüzde yirmiden az olmamak üzere icra inkar tazminatını talep edin; son tutanağı dilekçeye ekleyin.
Alacaklılar hangi hataları sık yapar?
- İtirazın tebliğ tarihini dosyadan kontrol etmeyip bir yıllık süreyi yanlış hesaplamak.
- Zorunlu arabuluculuk kapsamındaki bir alacak için doğrudan dava açmak; bu durumda dava usulden reddedilir.
- İcra inkar tazminatını dava dilekçesinde açıkça talep etmemek.
- Alacağın dayanağını gösteren fatura, irsaliye, teslim belgesi ve mutabakat gibi belgeleri takip öncesinde düzenli tutmamak.
- Takip talebinde faiz türünü ve başlangıç tarihini hatalı göstermek; bu durum dava sonucunda kısmi ret ve vekalet ücreti riskine yol açabilir.
Alacağın türü, delil durumu ve arabuluculuk şartı dosyadan dosyaya değiştiğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Sık sorulan sorular
İtirazın iptali davası süresi ne kadar?
Alacaklı, borçlunun itirazının kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren bir yıl içinde itirazın iptali davası açabilir (İİK m.67/1). Zorunlu arabuluculukta geçen süre bu bir yıla dahil edilmez. Süre kaçırılırsa alacak kendiliğinden ortadan kalkmaz; genel hükümlere göre alacak davası açılabilir, ancak mevcut takibe devam edilemez ve zamanaşımı ayrıca kontrol edilmelidir.
İtirazın iptali davasında arabuluculuk zorunlu mu?
Alacağın türüne göre değişir. Ticari para alacakları (TTK m.5/A), iş sözleşmesinden doğan alacaklar (7036 sayılı Kanun m.3), kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar (6325 sayılı Kanun m.18/B) ve tüketici mahkemesinin görevindeki uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Bu kapsamda olmayan adi alacaklarda dava şartı arabuluculuk bulunmaz; taraflar isterse ihtiyari arabuluculuğa başvurabilir.
İcra inkar tazminatı oranı nedir?
İcra inkar tazminatı, itirazı haksız bulunan borçlu aleyhine, alacaklının talebi üzerine hükmedilir ve yüzde yirmiden az olamaz (İİK m.67/2). Hesaplamada takip talebindeki veya davadaki talep esas alınır. Takip haksız ve kötü niyetli bulunursa bu kez alacaklı aynı alt sınırla tazminata mahkum edilebilir. Yargıtay uygulamasına göre alacağın likit olması, yani belirli veya belirlenebilir olması aranır.
İtirazın iptali ile itirazın kaldırılması arasındaki fark nedir?
İtirazın iptali, genel mahkemede bir yıl içinde açılan ve her türlü delille alacağın ispatlandığı bir davadır. İtirazın kaldırılması ise icra mahkemesinden altı ay içinde istenir ve yalnız imzası ikrar edilmiş veya noterce onaylanmış borç ikrarı ya da resmi belge gibi nitelikli belgelere dayanabilir (İİK m.68). Belgeniz yoksa genellikle itirazın iptali davası açmanız gerekir.
İtirazın iptali davası hangi mahkemede açılır?
Görevli mahkeme alacağın niteliğine göre belirlenir. Ticari alacaklarda asliye ticaret, işçi alacaklarında iş, tüketici işlemlerinde tüketici, kira alacaklarında sulh hukuk, diğer alacaklarda genellikle asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Yanlış mahkemede dava açmak zaman kaybına yol açar. Yetkili yeri ve arabuluculuk bürosunu belirlerken sözleşmedeki ifa yeri ve tarafların yerleşim yeri dikkate alınır.