Anlaşmalı Boşanmadan Vazgeçilebilir mi? Aşamalar ve Sonuçları

Protokol imzalanıp dava açıldıktan sonra eşlerden biri veya her ikisi fikir değiştirebilir. Anlaşmalı boşanmadan vazgeçme, boşanma kararı kesinleşinceye kadar mümkündür; ancak izlenecek yol, sürecin hangi aşamada olduğuna göre değişir. Bu yazıda duruşmadan önce, duruşmada, karar verildikten sonra ve karar kesinleştikten sonra neler yapılabileceğini Türk Medeni Kanunu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu çerçevesinde anlatıyoruz. Anlaşmalı boşanmanın şartları ve protokolün içeriği için anlaşmalı boşanma şartları ve protokol yazısına bakabilirsiniz.

Anlaşmalı boşanmadan sonra taraflar boşanmaktan vazgeçebilir mi?

Evet, karar kesinleşinceye kadar vazgeçebilirler. Anlaşmalı boşanma kararı verilebilmesi için hakimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulması gerekir (TMK m.166/3). Yargıtay uygulamasına göre bu ortak irade, boşanma kararı kesinleşinceye kadar devam etmelidir; eşlerden biri bu aşamaya kadar anlaşmadan dönerse anlaşmalı boşanmanın şartları ortadan kalkar.

Aile hukukuna ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez (HMK m.350/2); bu nedenle boşanma, karar kesinleşmeden nüfus kaydına işlenmez. Kesinleşmeden sonra ise boşanma geri alınamaz; eşler birlikte olmak istiyorlarsa yeniden evlenmeleri gerekir.

Duruşmadan önce anlaşmalı boşanmadan nasıl vazgeçilir?

Davacı eş, dilekçeyle veya yargılama sırasında sözlü olarak davadan feragat edebilir (HMK m.309/1). Feragatin hüküm ifade etmesi karşı tarafın veya mahkemenin muvafakatine bağlı değildir; ancak feragat kayıtsız ve şartsız olmalıdır (HMK m.309/2, 309/4). Feragat kesin hüküm gibi sonuç doğurur ve feragat eden taraf yargılama giderlerini öder (HMK m.311, 312). Eşler birlikte ortak dilekçeyle başvurmuşsa, birinin vazgeçmesiyle anlaşmalı boşanmanın şartları zaten ortadan kalkar.

Çekişmeli boşanma davasından feragat edildiğinde, Yargıtay uygulamasına göre feragatten önceki olaylar kural olarak affedilmiş veya hoşgörülmüş sayılır. Buna karşılık yalnızca TMK m.166/3'e dayanan anlaşmalı boşanma davasından feragat, Yargıtay uygulamasında dava tarihinden önceki olayların affedildiği sonucunu doğurmaz; bu olaylara ileride açılabilecek bir boşanma davasında dayanılabilir. Daha yumuşak sonuç doğuran yol, duruşmaya gelinmemesidir: usulüne uygun davet edilen taraflar duruşmaya gelmezse dosya işlemden kaldırılır; üç ay içinde yenilenmeyen dava açılmamış sayılır (HMK m.150/1, 150/5). Bu durumda dava, feragatte olduğu gibi kesin hüküm etkisi doğurmaz.

Duruşmada boşanmak istemediğinizi söylerseniz ne olur?

Anlaşmalı boşanmada hakim, eşleri bizzat dinler. Eşlerden biri duruşmada boşanmak istemediğini veya protokolü kabul etmediğini bildirirse, TMK m.166/3'teki şartlar gerçekleşmez ve anlaşmalı boşanma kararı verilemez. Hakim protokolde değişiklik yapmışsa, bu değişikliklerin taraflarca kabul edilmemesi de aynı sonucu doğurur.

Yargıtay uygulamasına göre bu durumda dava kendiliğinden sona ermez; TMK m.166/1-2 çerçevesinde çekişmeli boşanma davası olarak sürdürülür ve taraflara iddia, savunma ve delillerini sunma imkanı tanınır. Davacı artık evlilik birliğinin temelinden sarsıldığını ve kusur durumunu ispat etmek zorundadır; boşanmak istemiyorsa davasından feragat edebilir. Protokoldeki kabuller ise çekişmeli yargılamada hakimi bağlamaz; boşanma sebeplerine ilişkin ikrarlar hakimi bağlamaz ve boşanmanın fer'i sonuçlarına ilişkin anlaşmalar hakim onaylamadıkça geçerli olmaz (TMK m.184/3, 184/5).

Karar verildikten sonra anlaşmalı boşanmadan vazgeçilebilir mi?

Karar verilmiş ama henüz kesinleşmemişse vazgeçmek hala mümkündür. İstinaf süresi, gerekçeli kararın taraflardan her birine usulen tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m.345). Bu süre içinde istinaf yoluna başvuran eş, anlaşmadan döndüğünü ve boşanmak istemediğini bildirebilir. Yargıtay uygulamasında, kesinleşmeden önce iradesinden dönen eşin bu beyanı dikkate alınmakta; anlaşmalı boşanma kararı kaldırılarak dosya, davanın çekişmeli boşanma olarak sürdürülmesi için ilk derece mahkemesine gönderilebilmektedir.

Davacı eş, hüküm verildikten sonra da davadan feragat edebilir. Feragat hüküm kesinleşinceye kadar her zaman yapılabilir; hükümden sonra yapılan feragat üzerine, kanun yoluna başvurulmuş olsa dahi dosya kanun yolu incelemesine gönderilmez ve mahkeme feragat doğrultusunda ek karar verir (HMK m.310). Feragat kesin hüküm gibi sonuç doğurduğundan, bu yol yalnızca boşanmaktan gerçekten vazgeçildiğinde tercih edilmelidir. İki eş birlikte evliliği sürdürmeye karar vermişse, davacının feragati en kısa yol olabilir.

Uygulamada sık görülen hatalar şunlardır: duruşmada istemeden “kabul ediyorum” deyip vazgeçtiğini yalnızca diğer eşe sözlü olarak söylemek, tebliğ tarihini takip etmeyip iki haftalık süreyi kaçırmak ve tebligat sırasında istinaf hakkından feragat içeren hazır bir dilekçeyi okumadan imzalamak. Vazgeçme iradesi, mahkemeye dilekçeyle veya duruşmada tutanağa geçirilerek bildirilmedikçe sonuç doğurmaz.

Boşanma kesinleştikten sonra eşler tekrar evlenebilir mi?

Evet. Boşanma kesinleştikten sonra karar geri alınamaz; ancak boşanan eşlerin yeniden birbirleriyle evlenmesine engel yoktur. Evlilik sona ermişse kadın için üç yüz günlük bekleme süresi öngörülmüştür; ancak evliliği sona eren eşler yeniden birbiriyle evlenmek isterse mahkeme bu süreyi kaldırır (TMK m.132). Bu nedenle bekleme süresi dolmadan evlenmek isteyen eşler, nikah başvurusundan önce mahkemeden sürenin kaldırılmasını istemelidir.

Yeni evlilik, önceki evlilikten bağımsız yeni bir evliliktir. İrat biçimindeki yoksulluk nafakası, alacaklı tarafın yeniden evlenmesiyle kendiliğinden kalkar (TMK m.176/3). Çocuklara ilişkin velayet ve iştirak nafakası düzenlemelerinin yeni durumda nasıl ele alınacağı ise somut olaya göre değerlendirilmelidir.

Anlaşmalı boşanmadan vazgeçmenin sonuçları, sürecin aşamasına ve protokolün içeriğine göre değişir. Aile hukuku alanındaki diğer konulara da göz atabilir, kendi durumunuz için bir avukata danışabilirsiniz.